Lesya Ukrainka

Lesya Ukrainka (asl ismi — Larisa Petrovna Kosaç, turmuşga çiqqaç Kosaç-Kvitka; 1871—1913) — ukrain şoirasi, dramaturgi, nasr ustasi va tarjimon. Rusça Vikipediyaga köra, u ukrain adabiyotidagi inqilobiy romantizm va tanqidiy realizmning yorqin vakillaridan biri; söngği sörovlarda ukrainlar uni Taras Şevçenko va Bogdan Xmelnitskiy bilan bir qatorda xalqning eng buyuk uç namoyandasi qatoriga kiritgan.1

Larisa Kosaç 1871-yil 25-fevralda (eski uslubda 13-fevral) Novograd-Volinskiy şahrida (ÖzME'da Novgorod-Volinskiy, hozirgi Jitomir viloyati) tuğilgan. Rusça Vikipediyaga köra, u kazak zodagonlari avlodidan bölgan oilada dunyoga kelgan: otasi Pyotr Kosaç huquqşunos va jamoat arbobi, onasi esa Olena Pçilka taxallusi bilan ijod qilgan yozuvçi va etnograf bölgan. Tağasi Mixail Dragomanov taniqli olim va publitsist edi.

Rusça Vikipediyaga köra, 1881-yilda qattiq şamollagandan söng boşlangan kasallik keyinçalik suyak sili ekani aniqlangan va butun umri davomida uni azoblagan. Şu sababli u muntazam maktabda öqiy olmagan, onasining yordamida mustaqil bilim olgan va köplab tillarni örgangan. Davolaniş uçun Germaniya, Avstriya-Vengriya, Italiya, Misr, Qrim va Kavkazda bölgan. 1907-yilda huquqşunos va folklorşunos Kliment Kvitkaga turmuşga çiqqan. Şoira 1913-yil 1-avgustda (eski uslubda 19-iyul) Gruziyadagi Surami şaharçasida vafot etgan va Kiyevda dafn qilingan.

ÖzME'ga köra, Lesya Ukrainka şe'riyat va dramaturgiyada Şevçenko boşlab bergan an'analarni davom ettirgan. Uning ilk şe'riy töplami «Qöşiqlar qanotida» 1893-yilda çiqqan va unda ukrain xalq oğzaki şe'riyatining ohanglari sezilib turadi. Keyingi «Öylar va orzular» (1899) hamda «Aks-sadolar» (1902) töplamlarida şoira çor hokimiyatiga keskin qarşi munosabatini ifoda etgan. «Oy afsonasi» (1892), «Robert Bryus, Şotland qiroli» (1893), «Asir» (1903) va «Oppoqqina Izolda» (1912) dostonlari ham uning qalamiga mansub. Rusça Vikipediyaga köra, şoira ğoyat köp folklor namunalarini ham töplagan: uning ovozidan 220 ta xalq kuyi yozib olingan.

ÖzME'ga köra, şoiraning ilk dramasi «Moviy gul» (1896) ukrain sahnasida hukm surgan maişiy-etnografik mavzularga qarşi norozilik sifatida yozilgan. «Kuz ertagi» va «Mağoralarda» (1906) dramalarida u 1905-yil inqilobi davri ğoyalari bilan hamohang fikrlarni ilgari surgan. «Kassandra» (1908) va «Toş xöjayin» (1912) dramalarida mifologik syujet va obrazlar orqali öz zamonasi voqealariga munosabat bildirgan.

Lesya Ukrainka ijodining çöqqisi — xalq folklori asosida yaratilgan «Örmon qöşiği» (1912) dramasi. ÖzME'ga köra, bu asarda ukrain adabiyotida ilk bor inson va tabiat munosabati mavzusi keng yoritilgan; uning asosida opera, balet va film yaratilgan.

Şoira «Dengiz uzra» (1898), «Döstlik» (1905), «Xato» (1906) kabi nasriy asarlar ham yozgan, publitsistika va tarjima bilan şuğullangan. Uning asarlari özbek tiliga ham tarjima qilingan: ÖzME «Ötmiş ertagi» (1961) va «Tanlangan asarlar» (1971) naşrlarini qayd etadi. 1971-yilda Lesya Ukrainka tavalludining 100 yilligi keng nişonlangan.