Islom Karimov

Islom Abduğaniyeviç Karimov (1938-yil 30-yanvar, Samarqand — 2016-yil 2-sentyabr, Toşkent) — davlat va siyosat arbobi, Özbekiston Respublikasining birinçi prezidenti. U mamlakat mustaqilligi e'lon qilingan 1991-yildan vafotigaça davlatni boşqargan.

Karimov Samarqandda xizmatçi oilasida tuğilgan. Vikipediyaning özbekça maqolasida otasi Abduğani va onasi Sanobar Samarqanddagi fabrikada işçi bölgani yozilgan; rusça maqolada esa otasi xizmatçi, onasi uy bekasi bölgani qayd etilgan. Rusça maqolaga köra, oilada sakkiz farzand bölgan: bir opa va yetti aka-uka. Rusça maqolada yozilişiça, uning bolaligi haqida işonçli ma'lumot kam, şu sababli yoşlik davri haqida ikki xil ta'rif mavjud.

U Örta Osiyo politexnika institutini (1960) tamomlagan. Ingliz va rusça maqolalarga köra, 1967-yilda Toşkent xalq xöjaligi (iqtisodiyot) institutini bitirib, iqtisodçi mutaxassisligini olgan. Rusça maqolada u iqtisod fanlari nomzodi ekani ham aytilgan.

Mehnat faoliyatini 1960-yilda Toşkentdagi „Taşselmaş“ zavodida usta yordamçisi sifatida boşlagan, keyin usta va texnolog bölgan. 1961-yildan 1966-yilgaça V. P. Çkalov nomidagi Toşkent aviatsiya işlab çiqariş birlaşmasida muhandis, yetakçi muhandis-konstruktor bölib işlagan. 1966-yilda Özbekiston Davlat plan komitetiga ötgan va birinçi örinbosarlikkaça kötarilgan. 1983-yildan Özbekiston SSR moliya vaziri, 1986-yildan Vazirlar Soveti raisining örinbosari va Davlat plan komiteti raisi bölgan. 1986–1989-yillarda Qaşqadaryo viloyat partiya komitetining birinçi kotibi, 1989-yil iyunidan Özbekiston KP MK birinçi kotibi böldi. 1990-yil 24-martda Özbekiston SSR Oliy Kengaşi uni respublika prezidenti etib saylagan.

1991-yil 31-avgustda Karimov Özbekiston mustaqilligini e'lon qildi. 1991-yil 29-dekabrdagi saylovda prezident etib saylandi; rusça va inglizça maqolalarga köra, u ovozlarning 86 foizini, raqibi Muhammad Solih esa 12,3 foizini olgan. 1995-yil 26-martdagi referendum natijasida vakolati 2000-yilgaça uzaytirildi. U 2000, 2007 va 2015-yillarda ham qayta saylangan. Ingliz maqolasiga köra, 2015-yilda 90,39 foiz ovoz olgan.

Ingliz va rusça maqolalarda uning davrida mamlakatda avtoritar tuzum örnatilgani, inson huquqlari çeklangani va muxolifat ta'qib qilingani ta'kidlanadi. Saylovlar va referendumlar xorijiy kuzatuvçilar tomonidan tanqid qilingan; MDH va Şanxay hamkorlik taşkiloti kuzatuvçilari esa saylovlarni ijobiy baholagan. Maqolalarda 2005-yildagi Andijon voqealaridan keyin Ğarb bilan munosabatlar yomonlaşgani va AQSh harbiy bazasi Qarşi-Xonobodni tark etgani aytiladi.

Karimov „Özbekistonning öz istiqlol va taraqqiyot yöli“ (1992), „Bizdan ozod va obod Vatan qolsin“ (1994), „Tarixiy xotirasiz kelajak yöq“ (1998), „Yuksak ma'naviyat — yengilmas kuç“ (2008) va boşqa asarlar muallifi. Özbekça maqolaga köra, ular bir qança xorijiy tillarga tarjima qilingan.

Karimov 2016-yil 2-sentyabrda Toşkentda miya qon aylanişining ötkir buzilişi (insult) oqibatida vafot etdi. U Samarqandda dafn etilgan. 2017-yil 25-yanvardagi qarorga köra, Islom Karimov nomidagi xayriya jamoat fondi tuzildi, Toşkent xalqaro aeroporti, Asakadagi avtomobil zavodi va boşqa obyektlarga uning nomi berilişi, Samarqandda yodgorlik majmuasi va muzey taşkil etilişi belgilandi; 2-sentyabr Xotira kuni sifatida yod etiladigan böldi.

1971-yildan Tatyana Karimova bilan nikohda bölgan. Qizlari Gulnora Karimova va Lola Karimova-Tillayeva. Birinçi nikohidan (1965–1970) Pyotr ismli öğli bor.