Jambul
SaqlaşBoşqa nomlari: Jambyl Jabayev
Öqiş: 2 daqiqa
Jambul Jabayev (1846–1945) — qozoq oqini va şoiri. U ölan aytiş san'atini Suyumboy oqindan örgangan va qozoq oqinlari bilan aytişuvlarda qatnaşgan. Uning nomi bilan Qozoğistondagi viloyat ataladi.
Hayoti
13Uzbekça Vikipediyaga köra, Jambul 1846-yil 16 (28) fevralda Yettisuv viloyatida tuğilgan. Rus Vikipediyasida tuğilgan joyi Jambul toği yaqinidagi hudud (Çu daryosi yuqori oqimi) deb körsatilgan. Oilaviy rivoyatga köra, otasi Jabay öğliga toğ nomini bergan. Onasining ismi Uldan bölgan.
Jambul yoşligida dombira çalişni örgangan. Özbek manbasida u 15 yoşidan ölan ayta boşlagani aytiladi; rus manbasida 14 yoşida (boşqa ma'lumotga köra, 1858-yilda 12 yoşida) oqin böliş uçun uydan ketgani yoziladi. Ingliz manbasida ham 14 yoşi keltirilgan. Improvizatsiya san'atini Suyumboy oqindan örgangan. U faqat qozoq tilida kuylagan.
U 1945-yil 22-iyunda 99 yoşida vafot etgan. Özbek manbasida vafot joyi sifatida Olmaota körsatilgan. Rus manbasiga köra, u Olmaota viloyatidagi Jambul qişloğida dafn etilgan; ingliz manbasida Olmotada, özi parvariş qilgan boğda dafn etilgani aytiladi.
Ijodi
13Jambul “Manas”, “Göröğli” dostonlarini, şuningdek “Ming bir keça” va “Şohnoma”ni xalq orasida aytib yurgan. “Ötagan botir”, “Surançi botir” kabi dostonlar, “Xon va oqin” ertagi uning repertuaridan yozib olingan. Özbek manbasiga köra, u Qulmambet, Sağimbek, Sarbas, Döstmağambet, Şoşuboy kabi oqinlar bilan aytişuvda ğolib çiqqan. Rus manbasida bu aytişuvlar sanalari berilgan: 1881-yilda Qulmambet, 1895-yilda Sarbas, 1902-yilda Döstmağambet, 1909-yilda Şaşubay.
“Şikoyat”, “Vasiyat”, “Öğlimga xat”, “Otamga” kabi asarlarida qozoq xalqining ötmişi, zamonaviy hayoti va turkiy xalqlar döstligi tasvirlangan. Özbek tiliga tarjimalari “Jambul ulanlari” (1946) nomi bilan naşr etilgan. Unga M. Şayxzoda, Uyğun va Q. Muhammadiy şe'rlar bağişlagan.
Rus manbasiga köra, 1930-yillarda uning nomi bilan sovet tuzumini, Lenin va Stalinni uluğlovçi köplab şe'r va qöşiqlar tarqatilgan. 1941-yilda Stalin mukofotining ikkinçi darajasi bilan taqdirlangan; 1938-yildan Qozoğiston SSR Oliy Kengaşi deputati bölgan.
Muallifligi haqidagi munozaralar
13Manbalarda uning nomi bilan çiqqan şe'rlarni aslida rus şoirlari, rasman “tarjimonlar” yozgan degan taxmin bor. Şoir Aldan-Semyonov 1934-yilda partiya topşiriği bilan oqin izlab, Jambulni topganini va şe'rlarni özi yozganini da'vo qilgan. Qozoğistonlik jurnalist Erbol Qurmanbayevga köra, şe'rlar Jambulga biriktirilgan qozoq şoirlari — adabiy kotiblar tomonidan yozilgan: Abdilda Tojibayev, Qalmaqon Abdiqodirov, Tair Jarokov, Gali Ormanov. Marks Tarlovskiy 1941–1943-yillarda tarjimon bölgan. 1954-yilda Panteleymon Ponomarenko bu miş-mişlarni rad etgan.
Merosi
13Qozoğistondagi Jambul viloyati uning nomi bilan ataladi. Taroz şahri 1938–1997-yillarda Jambul deb atalgan. Jambul qişloğida uning uyida muzey (1947) taşkil etilgan. Olmaotada, Tarozda, Sankt-Peterburgda (2002) va Kiyevda haykallari örnatilgan. Hayoti haqida 1953-yilda “Jambul” filmi suratga olingan.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Jambul // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/1159 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAJambul. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/1159
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/1159
Zamondoşlari
Manbalar
1 ta manba- 1Wikidata: Q2072231wikidata.org · P106, P569 (Yulian taqvimi), P19, P570, P20
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.