Abdulloh ibn al-Muborak

Abdulloh ibn al-Muborak (arabça: عبد الله بن المبارك) — 8-asrda yaşagan musulmon olim, muhaddis va zohid. U xotirasi hamda ilmga bölgan ğayrati bilan tanilgan va „amir al-möminin fi al-hadis“ unvoniga sazovor bölgan.

Manbalarda uning tuğilgan yili haqida turliça ma'lumot bor. Özbekça Vikipediyada hijriy 118-yil, milodiy 726-yil körsatilgan va Hişom ibn Abdulmalik davrida tuğilgani aytilgan. Rus tilidagi Vikipediyada tuğilgan yili 736 deb berilgan, joyi sifatida Marv (hozirgi Turkmaniston) körsatilgan. Ingliz tilidagi Vikipediya avval taxminan 726–797-yillarni yozadi, keyinroq esa hijriy 118-yilni (milodiy 736) Marvda tuğilgan deb keltiradi. Vafot yili uçala manbada ham 797-yil.

Rus Vikipediyasidagi töliq ismi: Abu Abdurrahmon Abdulloh ibn al-Muborak ibn Vodih al-Hanzaliy at-Turkiy al-Marvaziy. Otasi Muborak Xurosonlik bölib, Bani Xonala qabilasidan bölgan arab savdogarining mijozi (mavoli) edi; ingliz Vikipediyasiga köra, u hind yoki turkiy kelib çiqişga ega bölgan va savdogar Hamadon şahrida istiqomat qilgan. Onasi xorazmlik ekani aytiladi. Muborak keyinroq savdogarning qizi Hindga uylangan.

Aytişlariça, Abdulloh öz şahri Marvni tark etib, Hamadonda yaşagan, Bağdodga tez-tez borib, ma'ruzalar qilgan. Rus Vikipediyasiga köra, u islomiy ilmlarni 20 yoşida örganişni boşlagan, birinçi ustozi ar-Rabiʼ ibn Anas al-Xurosoniy edi, 758-yildan boşlab ilm izlab islom olamida safar qilgan. Imom Ahmad u haqida: „Ilm talab qiliş uçun safarga undan köra iştiyoqmandroq odam yöq“, degan.

Ustozlari orasida Sufyon Savriy va Abu Hanifa bor. Rus manbasi yana Sulaymon at-Taymiy, Hişom ibn Urva, al-Avzoiy, Molik ibn Anas, al-Lays ibn Sa'd, Sufyon ibn Uyayna va boşqalarni sanaydi. Ingliz manbasiga köra, u Molik ibn Anasdan „al-Muvatta“ni yodlab, söng boşqalarga öqitgan. Undan hadis rivoyat qilganlar orasida Abu Dovud, Yahyo ibn Ma'in, Ibn Abu Şayba, Abdurrazzoq as-San'oniy, Yahyo al-Qattan va Abdurrahmon ibn Mahdiy bor.

U Tarsus va al-Masisa çegaralarida islom çegaralarini himoya qiliş bilan ham tanilgan. Horun ar-Raşid davrida, 797-yilda (rus manbasida — ramazon oyining oxirgi ön kunligida) Furot yaqinidagi Xit şahrida vafot etgan va şu yerga dafn etilgan.

Ingliz Vikipediyasi uni ijodkor muallif va davrining yetakçi şoirlaridan biri deb ta'riflaydi; şe'rlari zuhd, jihod va diniy keksalar hayotiga bağişlangan. Asarlarining köpi yöqolgan. Ular orasida:

• „Kitob al-jihod“ — dastlabki musulmonlarning uruş haqidagi hadis va sözlari töplami;
• „Kitob az-zuhd va ar-raqöiq“ — zohidlik haqida kitob;
• „Kitob al-Arba'in“;
• „Kitob al-Isti'don“;
• „Kitob al-Birr va as-Silah“;
• „Kitob at-Tarix“;
• „Kitob ad-Daqöiq fi ar-Raqöiq“;
• „Kitob Riqaʼ al-Fatova“;
• „Kitob as-Sunan fil-Fiqh“;
• „Kitob al-Musnad“;
• „Kitob Tafsir al-Qur'on“.

Ingliz Vikipediyasiga köra, u Xuroson hududida hadis rivoyat qilgan birinçi olim bölgan va bu uning şuhratini oşirgan omillardan biri hisoblanadi. Şuningdek, u hanafiy faqihi sifatida tilga olinadi.