Tuğluq Temur
SaqlaşBoşqa nomlari: Tughlugh Timur
Öqiş: 2 daqiqa
Tuğluq Temur — Möğuliston davlati asosçisi va xoni. U Çiğatoy ulusining şarqiy qismida hokimiyatga kelib, 1360–1361 yillarda Movarounnahrni egallagan. Vafoti 1362 yoki 1363 yilga töğri keladi.
Kelib çiqişi va tuğilgan yili
1,3Tuğluq Temurning kelib çiqişi va tuğilgan yili haqida manbalarda turliça ma'lumot bor. Rus Vikipediyasiga köra, uning kelib çiqişi töliq aniq emas. Ba'zi manbalarda («Muizz al-ansob», Yazdiyning «Zafarnoma»si, «Şajarat al-atrok») u Çiğatoy avlodidan Amil Xöja öğli deb körsatilgan. Boşqa manbalarda («Boburnoma», «Tarixi Raşidiy») esa Dovo xonning öğli Esan Buqaning farzandi sanalgan. Ingliz Vikipediyasi ham otasi Esan Buqa ekanini yozadi.
Tuğilgan yil böyiça ham farq bor: rus Vikipediyasida taxminan 1329 yil (Ili vodiysi), ingliz Vikipediyasida 1312/13 yil körsatilgan. Özbekça maqolada tuğilgan yil noma'lum (savol belgisi bilan) berilgan.
Hokimiyatga kelişi
1,3Çiğatoy ulusi parçalana boşlagaç, uning şarqiy qismi köp yillar mustaqilroq bölib qolgan. Bu hududda Dulat amirlari kuçli edi. Rus Vikipediyasiga köra, 1346 yilda dulat amiri Pölodçi uni qalmoqlardan (oyratlardan) Oqsuga olib kelgan va 1347/1348 yilda mustaqil Möğuliston xonligi hukmdori deb e'lon qilgan. Ingliz Vikipediyasida Pölodçi (Bulaji) 1347 yil atrofida öz xonini kötarişga qaror qilgani va tanlovi Tuğluq Temurga tuşgani, u paytda u deyarli sarguzaştçi bölgani aytiladi. Özbekça maqolaga köra, uning davlati tarkibiga Şarqiy Turkiston, Janubiy Sibir va Yettisuv kirgan.
Islomni qabul qilişi
1,3«Şajarai turk»ga tayanib, rus Vikipediyasi uni 1353 yilda 24 yoşida islomni qabul qilgan deydi. Rivoyatga köra, u ovlov joyiga bilmasdan kirib qolgan voizi Mavlono Arşadiddin ta'sirida islomga ötgan. «Tarixi Raşidiy»ga köra, şu kuni 160 ming kişi soçini oldirib, islomni qabul qilgan. Möğuliston amirlari ham islomni qabul qilgan, ammo aholining ötişi sekin keçgan.
Movarounnahrga yurişlari
1,3Rus Vikipediyasiga köra, u amir Qozoğonning kuyovi bölgan va 1358 yilda uni ovda öldirgan. 1360 yil bahorida va 1361 yil bahorida qilingan yurişlar natijasida Movarounnahrni egallagan. Ingliz Vikipediyasiga köra, birinçi yurişda köpçilik amirlar uni qöllab-quvvatladi; Hoji Barlos qoçdi, uning hududini boşqariş Hoji Barlosning yoş jiyani Temurga topşirildi. 1361 yilda xon bir neça amirni, jumladan Boyon Sulduzni qatl ettirdi, amir Husaynni mağlub etdi. Söng öğli Ilyosxojani Movarounnahrga noib qöyib, Möğulistonga qaytdi.
Diniy sidqlik va vafoti
1,3Rus va ingliz Vikipediyalariga köra, u boşqa dinlarga nisbatan bağrikeng bölgan va buddizmga qiziqqan; 1363 yil atrofida tibetlik lama Rolpe Dorjeni taklif qilgan, lama masofa va xonning islomni qabul qilgani sababli rad etgan.
Vafoti 1362/1363 yil qişiga toğri keladi. Rus Vikipediyasi uni Ili vodiysida, Olmaliq yaqinidagi maqbarada dafn etilgan deydi; maqbara 2001 yilda Xitoyning muhofaza etiladigan yodgorliklari röyxatiga kiritilgan.
Merosi
1,3Özbekça maqolaga köra, Tuğluq Temurning avlodlari Şarqiy Turkistonda 16-asrning 70-yillarigaça hukmronlik qilgan. Vafotidan söng Ilyosxoja bilan kuraşda Amir Temur möğullarni Movarounnahrdan quvib çiqargan, vorislar faqat Şarqiy Turkistonga egalik qilgan.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Tuğluq Temur // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/1218 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APATuğluq Temur. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/1218
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/1218
Zamondoşlari
Manbalar
1 ta manba- 1Wikidata: Q1194934wikidata.org · P569 (Yulian taqvimi), P19, P570 (Yulian taqvimi), P20
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.