Mohammad Yunus Khalis
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Mavlaviy Mohammad Yunus Xolis (1919 – 2006-yil 19-iyul) — Sovet-Afğon uruşi davrida Afğonistondagi mujohidlar qömondonlaridan biri va Hizb-i Islomi partiyalaridan birining rahbari. Uning partiyasi Gulbiddin Hikmatyor partiyasi bilan bir xil nomda bölgani uçun odatda «Hizb-e Islomi Xolis» deb ajratib atalgan.
Hayoti
13Xolis 1919-yilda Afğonistonning Nangarhor viloyati Xogyani tumanida, paştunlarning Xogyani qabilasida tuğilgan. U Pokistondagi Darul Uloom Haqqania madrasasida islom huquqi va ilohiyotidan ta'lim olgan. Konservativ qaraşlari bilan islom jamiyatiga ta'sir ötkazgan. Ba'zan uni «Nangarhor donasi» deb ataganlar. Manbalarda u öz mamlakati tarixining eng notinç davrlaridan birida sahna ortida katta hokimiyatga ega bölgan siyosatçi sifatida tasvirlanadi.
Ingliz tilidagi ma'lumotga köra, 1973-yilda Döud Xon Zohirşohni ağdarganidan keyin Xolis Döud hukumatini tanqid qiluvçi kitob yozgan va şu sababli 1974-yilda Pokistonga qoçgan. Rus tilidagi ma'lumotda u 1973-yildan keyin Pokistonga ketgani aytiladi. U yerda Hikmatyorning Hizb-e Islomi partiyasiga qöşilgan.
Faoliyati
13Sovet qöşinlari Afğonistonga kirgaç, Xolis Hikmatyor bilan yöllarini ajratib, özining partiyasini tuzgan. Rus tilidagi maqolada bu partiya «mötadilroq» deyiladi. Ingliz tilidagi ma'lumotga köra, u Nangarhordagi tarafdorlarini yiğişda diniy omildan köra köproq qabilaviy qöllab-quvvatlaşga tayangan.
Xolis hukumat kuçlariga qarşi uruşda iştirok etiş uçun Afğonistonga bir neça bor kirgan. Abdul Haq, Amin Vardak va Jalaluddin Haqqoniy kabi mujohid qömondonlari uning partiyasi bilan boğliq bölgan. Rus tilidagi maqolaga köra, u muxolifat yetakçilari orasida jangovar harakatlarda bevosita qatnaşgan yagona kişi bölgan va 1985-yilda uç oy davomida Peşovar yettiligi (“Yettilik ittifoqi”) rasmiy raisi bölgan. Ingliz tilidagi maqolaga köra, 1987-yilda BMT Boş Assambleyasi ovoz berişidan söng AQShda bölganida Oq uyda Prezident Reygan bilan uçraşgan.
1992-yilda kommunistik tuzum quladi. Xolis vaqtinçalik Islom hukumatida qatnaşib, Yetakçilik kengaşi a'zosi bölgan, biroq boşqa rasmiy lavozim egallamagan. Kobulga köçmay, Nangarhorda qolgan; uning partiyasi bu viloyatning katta qismini boşqargan. Talibon 1996-yil sentabrda Nangarhorni nazoratga olgan. Xolis Talibon harakatiga xayrixoh bölgan. 1990-yillarning oxiridan Pokistonda yaşagan. Talibon hokimiyati quladi, uning tarafdorlari Jalolobodda öz tayançini qaytarib olgan.
Asarlari
13Xolis köplab inşo va şe'riy töplamlar muallifi. Puştu tilida «Dīni malghaliriy» (Kobul, 1957; islom asoslari) va «Damunah aw dane» (Peşovar, 2002; şe'rlar) naşr etilgan. Dari tilida Sayyid Qutbning «Islomda ijtimoiy adolat» asarini arab tilidan tarjima qilgan (Kobul, 1958).
Vafoti
13Uning öğli, Töra Bora Harbiy fronti isyonçi guruhi rahbari Anvar ul Haq Mujohidning bayonotiga köra, Xolis 2006-yil 19-iyulda vafot etgan.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Mohammad Yunus Khalis // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/1283 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAMohammad Yunus Khalis. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/1283
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/1283
Hayot yöli 3 bekat · Globusda köriş →
Nangarhor 1919
Tuğildi
Khogyani tumani 1919–1974 · 55 yil
Nangarhor viloyatining Xogyani tumanida tuğilgan.
Peşovar 1974–1992 · 18 yil
Dovud Xon hukumatini tanqid qilgani uçun 1974-yilda Pokistonga qoçib, Hizb-i-Islomiga qöşilgan va keyin öz partiyasini tuzgan.
Zamondoşlari
Manbalar
2 ta manba- 1Wikidata: Q198694wikidata.org · 4 ta fakt manbasi
- 2https://en.wikipedia.org/wiki/Mohammad_Yunus_Khalisen.wikipedia.org
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.