Ad-Darazi
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Muhammad ibn Ismoil Naştakin ad-Darazi — 11-asrda yaşagan ismoiliylik voizi va darziylar (druzlar) harakatining dastlabki yetakçilaridan biri. Uning nomi bilan keyinçalik boşqa mazhablar darziylarni atay boşlagan.
Hayoti
13Ad-Daraziyning yoşligi haqida ma'lumot kam. Köpçilik manbalarda u Buxoroda tuğilgani yoziladi. Uning kelib çiqişi fors bölgan deb taxmin qilinadi, ayrim manbalarda turkiy kelib çiqişi ham e'tirof etiladi. «Darazi» nisbasi forsçada «tikuvçi» ma'nosini bildiradi. Rus tilidagi maqolada az-Zabidiyga tayanib, bu nisba tikuvçi va töquvçi bölgan Daraza va uning öğillariga borib taqalişi aytiladi. U Naştakin nomi bilan ham tanilgan.
U Qohiraga 1015-yilda yoki 1017-yilda kelib, yangi şakllangan harakatga qöşildi. Harakat öşa paytda köp tarafdor töplagan edi. Rus tilidagi maqolaga köra, u Fotimiylar xalifasi al-Hakim saroyida xizmatga jalb qilingan.
Hamza ibn Ali bilan ziddiyat
13Harakatning boşqa yetakçisi Hamza ibn Ali ibn Ahmad edi. Tarafdorlari köpayişi bilan ad-Darazi öz yetakçiligiga haddan taşqari berilib, öziga «Iymon qiliçi» unvonini bergan. Hamza «Hikmatlar maktublari»da iymon qiliçga muhtoj emasligini aytib uni ogohlantirgan. Ad-Darazi bunga e'tibor bermadi va özini «Hidoyatçilarning Rabbi» deb atadi. Darziylar manbalarida u şaytonga xos xislat — takabburlik bilan tasvirlanadi, Hamza esa uni «mağrur şayton» deb atagan.
Darziylarning pozitsiyasiga köra, Hamza ad-Darazi bilan qaraşlari böyiça ziddiyatda bölgan; ayrim doiralarda ad-Darazi Hamzaning şogirdi bölib, ustozining fikrini buzgan, degan qaraş bor. Darziylarga qarşi manbalar esa Hamzani ad-Daraziyning şogirdi deydi.
Ta'limoti
131018-yilga kelib ad-Darazi atrofiga izdoşlar — «doraziylar»ni töpladi. Ular umuminsoniy aql Odam Atoda mujassam bölgan, undan payğambarlarga, keyin Aliga va uning avlodlariga ötgan, deb hisoblagan. Ad-Darazi bu ta'limotni bayon etuvçi kitob yozgan va uni Qohiradagi boş masjidda öqib bergan. Bu tartibsizliklar va noroziliklarga, köplab izdoşlarining öldirilişiga olib keldi. Ziddiyat al-Hakimni 1018-yilda darziylar da'vatini töxtatişga undadi.
Uning tariqatida şarobga ruxsat berilgani, nikoh taqiqlangani va metempsixoz (ruhning köçişi) örgatilgani aytiladi. Biroq tarixçilar va polemistlar uning xatti-harakatlarini börttirgan bölişi mumkinligi ta'kidlanadi.
Ölimi
13Ingliz va özbek maqolalariga köra, ad-Darazi 1018-yilda al-Hakim tomonidan qatl etilgan. Rus tilidagi maqolada boşqa rivoyatlar ham keltiriladi: u Livanga qoçgan; yoki Qohiradagi tartibsizliklarda 1018-yilda halok bölgan; şuningdek, 1019 va 1020-yildagi ölim haqidagi versiyalar ham bor.
Merosi
13Darziylar ad-Daraziyni öz dinining asosçisi deb hisoblamaydi va uni «birinçi bid'atçi» deb ataydi. Raqib guruhlar uning ismini yangi mazhabga qöşib qöygan va şu nom saqlanib qolgan. Darziylar özlarini «unitarlar» (al-Muvahhidun) deb ataydi.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Ad-Darazi // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/1294 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAAd-Darazi. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/1294
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/1294
Zamondoşlari
Manbalar
1 ta manba- 1Wikidata: Q1810435wikidata.org · P569, P19, P570 (Yulian taqvimi), P20
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.