Zakia Zaki

Zakia Zaki (taxminan 1972-yil – 2007-yil 4-iyun) — Kobul şimolidagi Afğoniston Tinçlik radiosi (Sada-i-Sulh) stansiyasining afğon jurnalisti. U 2007-yilda öz uyida öldirilgan.

Zaki öz jamiyatida mustaqil va faol ayol sifatida tanilgan. U 35 yoşida Afğoniston Tinçlik radiosining asosçisi, şuningdek, mahalliy maktab direktori bölgan. U turmuş örtoği Abdul Ahad Ranjabr bilan olti farzand — tört öğil va ikki qiz — tarbiyalagan. Oila Kobuldan taxminan 40 mil şimoldagi Parvonda yaşagan.

Jurnalistlikdan taşqari Zaki maktab öqituvçisi ham bölgan va 2005-yilda parlament saylovida qatnaşgan. U Parvon viloyatining Jabal Saraj tumani, Jabal Saraj şahridagi Afğoniston Tinçlik radiosining asosçilaridan biri va faol jurnalisti edi. Radio 2001-yil oktabrda Tolibon hokimiyati dastlab qulagandan söng iş boşlagan.

Stansiya AQSh tomonidan moliyalaştirilgan. Manbalarga köra, Qöşma Ştatlar har kungi 6 soatlik eşittirişni yaşirin ravişda moliyalaştirgan. Inglizça manbada yana Fransiya birinçi yillik işlab çiqariş xarajatlarini va Zaki uçun 15 kunlik radio öquvini tölagani aytiladi. Radioda ayollar huquqlari va Tolibon isyoni kabi munozarali masalalar yoritilgan. Zaki AQSh kuçlari uruş boşlaganidan keyin Tolibonga qarşi oçiq çiqqan birinçi afğon jurnalisti deb tan olingan; u gender tengligi va ayollar huquqlarini ham himoya qilgan.

Mahalliy sarkardalar va konservatorlar radiostansiyani yopmoqçi bölgan. Zaki öldirilişidan bir neça kun oldin ölim bilan tahdid olgan.

2007-yil 4-iyunda yarim tunda töpponça va miltiq bilan qurollangan uç kişi uning uyiga kirib, u uxlab yotganida boşi va kökragiga 7 marta öq uzgan va qoçib ketgan. Xonada olti farzandidan ikkitasi bölgan, ular jarohat olmagan. Inglizça manbada sakkiz oylik öğli ham u bilan birga yotgani yoziladi. 7–8 yoşli öğli otasiga qönğiroq qilib, voqeani xabar qilgan.

Manbalarda öldiriliş oyi haqida nomuvofiqlik bor: ikkala maqola ham uni 2007-yil aprelida öldirilgan deb yozadi, ammo hujum sanasi sifatida 4-iyunni keltiradi.

Hujum Afğoniston boş vaziri tomonidan „terror hujumi“ deb baholangan. Terrorizmga qarşi operatsiyalar bölimi boşliği Abdul Manan Farahining aytişiça, hibsga olingan gumonlanuvçilar Hizb-i Islomiyga aloqador deb hisoblangan. Inglizça manbaga köra, Zakining otasi ikki qarindoşni ayblagan; ular hibsga olingan, biroq ayblov qöyilmagan. Hizb-i Islomiyga aloqador deb gumon qilingan yana ikki kişi ham ayblovsiz qoldirilgan. Uç qurolli şaxs heç qaçon aniqlanmagan.

Zaki Tolibon hukmronligi davrida fikrini erkin bildira olgan kam sonli ayol jurnalistlardan biri edi. Kobuldagi yana bir jurnalist Şakaiba Sanga Amaj 1-iyunda, ya'ni Zakidan olti kun oldin öldirilgan. 2001-yildan keyin ayollar hayoti biroz yaxşilangan, biroq ularning omma oldida bölişini hamon rad etuvçilar köp bölgan.

Inglizça manbaga köra, Zaki ölimidan keyin Tinçlik radiosi avvalgidek bölmagan, ammo qişloq joylarda kanadalik IMPACs taşkiloti ayollar boşqaradigan yana bir neça stansiya taşkil etgan. UNESCO hammuallif bölgan „If I Stand Up“ hujjatli filmida Zaki portreti berilgan. UNESCO boş direktori Köiçiro Matsuura, AQSh birinçi xonimi Laura Buş va „Çegara bilmas muxbirlar“ taşkiloti bu qotillikni qoraladi.