Muzaffar ad-Din (Monğiy)

Amir Muzaffar (töliq ismi Seyid Muzaffaruddin Bahodurxon) — 1860-yildan 1885-yilgaça Buxoro amirligini boşqargan manğitlar sulolasining sakkizinçi hukmdori. Uning davrida amirlik 1868-yilda Rossiya imperiyasi protektoratiga aylandi.

Muzaffar Amir Nasrulloh (1827—1860) vafotidan keyin, 1860-yil oktyabrda taxtga ötirdi. Uning tuğilgan yili manbalarda turliça beriladi: özbekça va rusça Vikipediyada 1834-yil, inglizça Vikipediyada 1824 yoki 1825-yil (Buxoroda) deb körsatilgan.

Ahmad Donişning yozişiça, Nasrulloh yolğiz öğli Muzaffarni voris sifatida körişni istamagan. Manbalarning bir versiyasiga köra, u hokimiyatni qizining öğli, Jöybor şayxlari avlodi Said Abdulahadxonga topşirişni rejalaştirgan, biroq siyosiy elitaning nufuzli qismi Muzaffarni qöllab-quvvatlagan. U Samarqanddagi yangi qurilgan Köksaroyda Köktoş taxtiga ötirgan sönggi özbek hukmdori bölgan.

Taxtda mustahkamlangaç, Muzaffar otasi tayinlagan vazir va yirik amaldorlarni lavozimidan olib, mol-mulkini musodara qildi, örniga öziga sodiq kişilarni qöydi. Şahrisabz amaldorlari bilan munosabat yomon bölib, tarakli (Jörabiy boşçiligida) va açamayli (Hakim biy boşçiligida) uruğlari norozi böldi. Qözğolon yuz berdi, Muzaffar 38 kun içida Şahrisabzni egallay olmay, sulh tuzişga majbur böldi. Hisor, Kölob va Boljuandagi separatistik harakatni katta qiyinçilik bilan bostirdi. Itoatsizlik bildirgan Samarqand hokimi Ibrohim Manğit lavozimidan çetlaştirilib, keyin qatl etildi.

Asli fors bölgan qöşbegi (boş vazir) Muhammadbiy (1811—1889) katta ta'sirga ega bölib, oila a'zolarini yuqori lavozimlarga olib çiqdi. Muzaffar lavozimlarga asosan forsiy xizmatkorlarini va fors xotinining qarindoşlarini tayinlagan. 1881-yilda Buxoroi Şarif ordenini ta'sis etdi.

Rusça va inglizça manbalarga köra, 1873-yilda rus bosimi bilan qul savdosini taqiqlagan va 1883-yilgaça quldorlikni bekor qilişni va'da qilgan, ammo bu amalga oşmagan.

Hukmronligining boşida Buxoroning kömagi bilan Qöqonda Xudoyorxon hokimiyatga keldi. Rusça Vikipediyaga köra, 1861-yil yanvarda Öratepa yonidagi jangda Buxoro qöşini Qöqon sarkardasi Alimqul tomonidan mağlub etildi.

Buxoro qöşinlari Irjar (1866), Çupon ota (1868) va Zerabuloq (1868) janglarida Konstantin fon Kaufman boşçiligidagi rus qöşinlaridan uç marta mağlub böldi. 1868-yilda amirlik Rossiya protektoratiga aylandi. Şu yilning iyulidan vafotigaça amir Rossiya bilan tinç munosabatda böldi; elçilar qabuli özbek tilida ötkazilgan.

1868-yilda tönğiç öğli Abdumalik otasiga qarşi çiqdi; uni bir qança özbek uruğlari qöllab-quvvatladi. Muzaffar rus qöşinlari yordami bilan Şahrisabzni böysundirib, Abdumalik tarafdorlarini mağlub etdi. Abdumalik Xorazmga, söng Hindistonga qoçib, Peşovarda yaşadi.

Uning davrida Abdalazim Somiy va Ahmad Doniş maşhur tarixçilar edi. Muzaffar Alişer Navoiy ijodini qadrlagan va 1872-yilda Navoiy devoni qölyozmasini Britaniya qiroliçasi Viktoriyaga sovğa qilgan. Uning 13 öğli bölgan; ulardan biri Seyid Abdulahad keyinçalik amir böldi.

Muzaffar 1885-yilda vafot etib, Buxorodagi Işan Imlo qabristoniga, ota-bobolari yoniga dafn etildi. Örniga öğli Abdulahadxon keldi. Qabriston Sovet davrida vayron qilingan. Muzaffar 1881-yilda 1-darajali Muqaddas Anna ordeni bilan taqdirlangan.