Aşot Sarkisov

Aşot Arakeloviç Sarkisov (1924-yil 30-yanvar – 2022-yil 17-oktyabr) — sovet va rus olimi hamda harbiy arbobi. U Rossiya fanlar akademiyasining akademigi va vitse-admiral bölgan, kema yadro energetikasi, yadro xavfsizligi va yadro obyektlarini yöqotiş masalalari bilan şuğullangan.

Aşot Sarkisov 1924-yil 30-yanvarda Toşkentda tuğilgan. Otasi arman Arakel Ovanesoviç Sarkisov (1881–1959), onasi rossiyalik Yevgeniya Bogdanovna (1896–1987) edi. Rus tilidagi maqolaga köra, u xizmatçi oilasida ösgan va 1941-yilda Toşkentdagi rus örta maktabini tugatgan. Rus manbasida oilasi haqida ham ma'lumot bor: rafiqasi Ninel Gurgenovna (1930–2022) yurist bölgan, ikki öğli — Arkadiy va Aleksandr.

1941-yilda Sarkisov F. E. Dzerjinskiy nomidagi Oliy dengiz muhandislik maktabiga öqişga kirdi. Rus manbasiga köra, 1941-yil noyabrida kursantlar guruhi bilan dengiz piyoda brigadasiga jönatilgan va 1942-yil yanvaridan Karel frontida jang qilgan; keyinçalik minomyot vzvodi va rotasiga qömondonlik qilgan, Petsamo–Kirkenes hujum operatsiyasida qatnaşgan. 1945-yil aprelida frontdan çaqirilib, öqişni davom ettirgan va 1950-yilda maktabni a'lo baholar bilan tugatgan. Özbek manbasida 1948-yildan Leningrad davlat universitetida tahsil olgani aytilgan; rus manbasiga köra, u universitetning matematika-mexanika fakultetini 1951-yilda sirtqi tartibda tugatgan.

1950–1954-yillarda Boltiq floti kemalarida torpedo qayiqlari brigadasining flagman mexanik muhandisi bölib xizmat qildi. 1954-yilda aspiranturaga kirib, nomzodlik dissertatsiyasini himoya qildi va Sevastopol oliy dengiz muhandislik maktabiga öqituvçi etib tayinlandi; u yerda jami 27 yil xizmat qildi va «Kema yadro energetika qurilmalari» kursidan ma'ruzalar öqidi. 1959-yilda suv osti kemalarining yadro reaktorlari va buğ generatorlari kafedrasi boşliği böldi. Rus manbasiga köra, 1971-yil noyabridan maktab boşliği bölgan va uning rahbarligida 10 mingdan ortiq mutaxassis tayyorlangan.

1968-yilda texnika fanlari doktori unvonini oldi, 1969-yilda professor böldi. 1983-yilda A. A. Greçko nomidagi Harbiy-dengiz akademiyasi boşliğining ilmiy işlar böyiça örinbosari, 1985-yilda Harbiy-dengiz floti ilmiy-texnik qömitasi raisi etib tayinlandi. 1989-yilda vitse-admiral unvonida zaxiraga çiqdi. Kontr-admiral unvoni 1971-yilda, vitse-admiral unvoni 1978-yilda berilgan.

SA Sarkisov 1981-yilda SSSR Fanlar akademiyasining muxbir a'zosi, 1994-yilda Rossiya fanlar akademiyasining haqiqiy a'zosi böldi. Rus manbasiga köra, uning tadqiqotlari kema yadro energetikasining işonçliligi va xavfsizligiga, şuningdek Arktika mintaqasining radioekologik xavfsizligiga bağişlangan. U kema yadro qurilmalarining nostatsionar va avariya rejimlari haqida 1964-yilda monografiya yozgan. Manbaga köra, 350 dan ortiq ilmiy naşr, jumladan 39 monografiya va töplam, 19 darslik va qöllanma, 15 ixtiro muallifi. 2003–2007-yillarda Rossiyaning şimoli-ğarbidagi atom floti obyektlarini yöqotiş va ekologik tiklaş böyiça «Strategik master-plan»ni işlab çiqişga rahbarlik qilgan. 2011–2022-yillarda «Arktika: ekologiya va iqtisodiyot» jurnalining boş muharriri bölgan.

U 2007-yilda Rossiya fanlar akademiyasining A. P. Aleksandrov nomidagi oltin medali bilan taqdirlangan. 2013-yilda fan va texnika sohasidagi Rossiya hukumati mukofoti, 2014-yilda «Global energiya» xalqaro energetika mukofoti laureati bölgan; inglizça manbaga köra, mukofotni Lars Gunnar Larsson bilan birga olgan. Sankt-Peterburgdagi Dengiz akademiyasi va Dengiz muhandislik institutining faxriy professori edi. Sarkisov 2022-yil 17-oktyabrda Moskvada vafot etdi va 20-oktyabrda Troyekurovskiy qabristoniga dafn etildi.