Ikromiy Jalol

Jalol Ikromiy (tojikça: Ҷalol Ikromӣ; 1909–1993) — sovet va tojik yozuvçisi, dramaturg. 1979-yilda Tojikiston xalq yozuvçisi unvoniga sazovor bölgan.

Jalol Ikromiy 1909-yil 7-sentabrda (eski uslubda 20-sentabrda) Buxoroda qozi oilasida tuğilgan. Özbekiston Vikipediyasiga köra, 1920-yilda Toşkent pedagogika institutida ta'lim olgan va öqişni 1928-yilda tamomlagan. 1930-yilda Duşanbega köçib ötgan.

Duşanbeda Tojikistonni örganiş qömitasida (keyinçalik Til va adabiyot ilmiy-tadqiqot instituti) ilmiy xodim bölib işlagan. Adabiy jurnallarda hamkor va mas'ul kotib, Laxutiy nomidagi Tojikiston davlat akademik drama teatrida adabiy qism mas'uli, Tojikiston Davlat naşriyotida muharrir bölgan. 1935-yildan Tojikiston Yozuvçilar uyuşmasi a'zosi, 1945-yildan KPSS a'zosi edi. Uruşdan keyingi yillarda Yozuvçilar uyuşmasi Prezidiumi a'zosi va „Pomir“ jurnali tahririyati a'zosi bölgan, Duşanbe şahar Kengaşiga deputat etib saylangan.

U 1993-yil 11-aprelda Duşanbeda vafot etgan va Luçoba qabristoniga dafn etilgan.

Ikromiy ilk şe'rlarini 1920-yillarda e'lon qilgan. Ilk asari — „Registonda tun“ (1927) hikoyasi. Yozuvçi sifatida şakllanişida Abdulla Qodiriy ta'siri kuçli bölgan; Sadriddin Ayniy esa unga kuçini şe'riyatda emas, nasrda sinab körişni maslahat bergan va ilk hikoyalarini tahrir qilgan. Dastlabki hikoyalarining mavzulari Şarq ayollarining ozodligi, fuqarolar uruşi va ruhoniylarning ikkiyuzlamaçiligini foş etiş edi. Ilk hikoyalar töplami „Hayot va ğalaba“ 1934-yilda naşr etilgan.

Asosiy asarlari:

• „Duşman“ dramasi (1933);
• „Öq ilon“ qissasi (1934);
• „Muhabbat uruği“ komediyasi (1937);
• „Şodi“ romani (1—2-qismlar, 1949) — Tojikistonda jamoalaştiriş davri tasviri;
• „Men gunohkorman“ (1957);
• „Olov qizi“ romani (1962) — tojik ayollarining ötmişdagi hayoti haqida;
• „Buxoroning ön ikki darvozasi“ (1969) va „Joni sabil quzğunlar“ (1979) — Buxoro amirligining sönggi davriga bağişlangan.

„Olov qizi“ romani 1964-yilda Rudakiy nomidagi Tojikiston SSR Davlat mukofotiga sazovor bölgan. Ikromiy Ayniyning „Doxunda“ romanini (1954) va öz qissasi asosida „Baxtsiz qiz“ni (1950) sahnalaştirgan, tojik va ukrain xalqlari döstligi haqida oçerklar yozgan. 1968—1973-yillarda asarlarining tört jildlik töplami çop etilgan. Köpçilik asarlari özbek tilida naşr qilingan.

U uçta Mehnat Qizil Bayroq ordeni, Xalqlar döstligi ordeni, „Şon-şaraf belgisi“ ordeni, medallar va Tojikiston SSR Oliy Kengaşi Prezidiumining faxriy yorliqlari bilan taqdirlangan. 2009-yil sentyabrida Tojikistonda uning tavalludining 100 yilligi nişonlangan.