Sobir Abdulla

Sobir Abdulla (asl ismi Sobirjon Abdullayev; 1905–1972) — özbek şoiri, yozuvçi va dramaturg. 1965-yilda Özbekiston xalq şoiri unvoniga sazovor bölgan.

Sobir Abdulla Qöqonda tuğilgan. Tuğilgan sanasi manbalarda 1905-yil 18-sentyabr (eski uslubda 5-sentyabr) deb berilgan; özbekça maqolaning kiriş qismida esa yarim aniq yozuv bor. Otasi Abdullajon Alimov mirzo (kotib) bölib, mumtoz adabiyotni yaxşi bilgan; onasi öqimişli ayol bölib, öğliga erta öqiş va yozişni örgatgan. Şoirning özi: „Men çin yurakdan şe'riyatni orzu qilardim!“ deb eslagan.

Otasining kasbi haqida manbalar turliça yozadi: özbekça maqolada oilasi işçilar oilasi deyilgan, rusça maqolada esa xizmatçi oilasi deyilgan.

U 1920-yillarda Qöqonda öqidi, 1924–1926-yillarda „Yangi Farğona“ gazetasida işladi. 1927-yilda ilk pyesasi sahnalaştirildi. 1928-yildan „Qizil Özbekiston“ gazetasining Farğonadagi maxsus muxbiri böldi va umrining oxirigaça „Muştum“ satirik jurnali bilan hamkorlik qildi. 1931-yildan Özbek davlat musiqali teatrida adabiy qism boşliği bölib işladi. 1945-yildan KPSS a'zosi edi. 1972-yil 24-oktyabrda Toşkentda vafot etdi va Çiğatoy qabristoniga dafn qilindi.

Şoirning ilk töplami „Erk ilhomlari“ (1931) bölib, keyin „Navbahor“, „Gulşan“ (1939), „Suz va soz“ (1943), „Hayot gulşani“ (1959), „Devon“ (1965) kabi töplamlari çiqdi. U aruz vaznini mukammal egallagan, ğazal va hajviy şe'rlar yozgan; bir qator ğazallari kuyga solingan. „Devon“ida ğazal, muhammas, musaddas, musamman, tarjiband, masnaviy va ruboiylar joy olgan. Dostonlari orasida „Gul va sanam“ (1957) va „Tun va tong“ (1971) bor.

Dramaturgiyada „Muxbirga hujum“ (1927), „Tohir va Zuhra“, „Alpomiş“, „Gul va Navröz“, „Muqimiy“ kabi asarlar yaratdi; jami 30 ga yaqin sahna asari muallifi. „Tohir va Zuhra“ (1939–1940) bastakor Töxtasin Jalilov musiqasi bilan sahnalaştirilgan; unga asoslangan opera va film (1945, A. Speşnev bilan hammuallif ssenariy) ham yaratilgan. „Töylar muborak“ qöşiği şu asardan olingan.

Nasrda „Ulfat“, „Soyalar“ (1963) hikoyalar töplamlari, „Mavlono Muqimiy“ romani (1965) va „Beş sarguzaşt“ qissasi (1971) bor. Ayrim töplam yillari manbalarda farq qiladi, masalan, „Ulfat“ uçun 1939 va 1937 yillar keltirilgan. U „Tohir va Zuhra“ hamda „Maysaraning işi“ operalari librettosi mualliflaridan biri.

Özbekistonda xizmat körsatgan san'at arbobi (1944), Özbekiston xalq şoiri (1965), „Devon“ uçun Hamza nomidagi Davlat mukofoti (1971). Mehnat Qizil Bayroği ordeni (1959) va „Şon-şaraf belgisi“ ordeni bilan ham taqdirlangan. Xotini Saodatxon Abdullayeva, öğli Yaşin va uç qizi — Yaşna, Gulşan, Ravşan bor edi.

Qöqon va Toşkentdagi bir neça köça, maktab va kutubxonaga şoir nomi berilgan.