Portugal tili
SaqlaşÖqiş: 3 daqiqa
Portugal tili (öz nomi: português) — hind-yevropa tillar oilasiga mansub roman tili. U Portugaliya, Braziliya va Afrikadagi bir qança mamlakatlarda rasmiy til hisoblanadi.
Tasnifi
13Portugal tili roman tillarining iberiy-roman kiçik guruhiga kiradi. U örta asrlardagi galisiy-portugal tilidan rivojlangan. Ingliz tilidagi Vikipediyada uning ildizi Galisiya qirolligi va Portugaliya grafligidagi vulgar lotin lahjalariga borib taqalişi, tilda kelt fonologiyasining ayrim izlari saqlanib qolgani aytiladi. Tilning eng yaqin qarindoşi — galisiy tili, undan keyin ispan tili. Portugal tilida sözlaşuvçilar «luzofonlar» deb ataladi.
Tarqalişi va sözlaşuvçilar
13Portugal tili Portugaliya, Braziliya, Angola, Mozambik, Kabo-Verde, Gvineya-Bisau, San-Tome va Prinsipi hamda Şarqiy Timorning rasmiy tilidir. Makao (xitoy tili bilan) va Ekvatorial Gvineyada (boşqa tillar bilan birga) hamkor rasmiy til maqomiga ega.
Sözlaşuvçilar soni haqidagi ma'lumotlar manbaga qarab farqlanadi: özbekça Vikipediyada 190 mln. kişidan ortiq (Braziliyada 160 mln.dan ortiq, Portugaliyada 15 mln.ga yaqin), rus Vikipediyasida ona tili sifatida taxminan 250 mln., ikkinçi til sifatida sözlovçilar bilan birga taxminan 274 mln., ingliz Vikipediyasida esa taxminan 267 mln. ona tilida sözlaşuvçi körsatilgan. Rus manbasiga köra, sözlaşuvçilarning qariyb 80 foizi Braziliyada yaşaydi. Ingliz manbasiga köra, bu Janubiy yarim şarda eng keng tarqalgan tildir.
Tilning ikki asosiy variantı mavjud: Yevropa (portugalça) va Braziliya (brazilça). Ular asosan fonetika va leksikada farqlanadi. Braziliya variantida mahalliy indeys tillaridan olingan sözlar köp uçraydi. Angola va Mozambikda Yevropa varianti afrika tillaridan olingan köplab sözlar bilan qöllanadi.
Yozuvi
13Portugal tili yozuvi lotin alifbosiga asoslangan. Ingliz manbasiga köra, imlo asosan fonemik, biroq etimologiya va an'anaga ham tayanadi. Sönggi imlo islohotlari barça mamlakatlar uçun yagona imloni joriy etişga qaratilgan.
Tarixi
13Rimliar Pireney yarim oroliga miloddan avvalgi 218-yilda kirib kelib, lotin tilini olib keldi. Şimoli-ğarbdagi Galletsiyada vulgar lotin öziga xos xususiyatlar kasb etdi. 409-yildan keyin yarim orolni german qabilalari, keyinroq vestgotlar egalladi. 711-yilda arablar va berberlar yarim orolga kirdi; ular bilan aloqa natijasida portugal tiliga arabça özlaşmalar kirdi (rus manbasiga köra, 600 dan 1000 gaça).
Portugal tili 12–14-asrlarda galisiy-portugal şevalarining aralaşuvi natijasida şakllangan, deyiladi özbekça manbada. Ingliz manbasida galisiy va portugal tillari taxminan 11-asrdan ajrala boşlagani, Portugaliya 1143-yilda mustaqil bölgani aytiladi. 12–14-asrlarda galisiy-portugal tili Pireney yarim orolida lirik poeziya tili bölgan. Eng qadimgi portugalça hujjat masalasi bahsli: Ana Mariya Martins «Notícia de Fiadores» (1175) ni eng qadimgisi deb hisoblaydi, ammo bu fikr umumiy qabul qilinmagan; 1214-yildagi Afonsu II vasiyatnomasi töliq portugalça yozilgan eng qadimgi sanalgan hujjatlardan biri sanaladi. 13-asr oxirida qirol Diniş saroy devonxonasida lotin örniga portugal tilini majburiy qildi. Tilni «portugal tili» deb ataşning eng qadimgi ma'lum qöllanişi taxminan 1430-yilga tegişli.
16-asr boşida mustamlaka harakatlari tufayli til Braziliyaga kirib, mahalliy indeys tillarini asta-sekin siqib çiqargan. Hozirgi adabiy til 16-asrda, Luiş di Kamoens davrida şakllangan.
Xususiyatlari
13Fonetikada urğusiz böğinlarning, asosan söz oxirida, reduksiyaga uçraşi, oçiq va yopiq unlilar hamda burun unlilari va burun diftonglarining mavjudligi bu tilni boşqa roman tillaridan ajratib turadi. Grammatikada lotinça zamon şakllaridan uzoq ötgan zamon va şartli kelasi zamon saqlanib qolgan. Ingliz manbasi şaxsli infinitiv va kelasi zamon şart mayli kabi xususiyatlarni ham keltiradi. Rus manbasiga köra, grammatikasi boşqa roman tillari kabi fleksiv.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Portugal tili // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/25 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAPortugal tili. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/25
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/25
Raqamlarda
Sözlaşuvçilar soni · 2019-yil
221 mln kişi
+9,3 %2012-yilga nisbatan
Manba: Wikidata (CC0)· bot muntazam yangilaydi, oxirgi marta 2026-yil 26-oktabr
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.