Kongo Demokratik Respublikasi

Kongo Demokratik Respublikasi (qisqaça KDR, Kongo-Kinşasa) — Markaziy Afrikadagi davlat. Poytaxti va eng yirik şahri — Kinşasa. 1971–1997 yillarda mamlakat Zoir deb atalgan.

Hozirgi KDR hududida quyi paleolit davriga oid manzilgohlar va toş qurollar topilgan. Yevropaliklar kelişidan oldin bu yerda Bakuba, Luba, Lunda kabi davlatlar bölgan. Ğarbda Kongo daryosi quyilişida 14–19-asrlarda Kongo qirolligi mavjud bölgan. 15-asr oxirida portugaliyaliklar daryo havzasiga kelib, qul savdosini boşladilar.

1885-yilda Belgiya qiroli Leopold II hududni „Ozod Kongo davlati“ nomi bilan öz mulkiga aylantirdi. 1908-yilda hudud Belgiyaga berilib, Belgiya Kongosi mustamlakasiga aylandi. 1960-yil 30-iyunda mustaqil Kongo Respublikasi e'lon qilindi; Patris Lumumba boş vazir, Jozef Kasavubu prezident böldi. Mustaqillikdan keyin Katanga va Janubiy Kasai viloyatlarida ajralib çiqiş harakatlari boşlandi. Lumumba 1961-yil yanvarida öldirildi. 1964-yilda mamlakat Kongo Demokratik Respublikasi deb nomlandi. 1965-yil noyabrida Mobutu hokimiyatni egalladi, 1971-yilda mamlakatni Zoir deb atadi. 1997-yilda Mobutu agdarildi va nom qayta tiklandi. Keyin Ikkinçi Kongo uruşi böldi; unda bir neça million kişi halok bölgan. 2001-yildan 2019-yilgaça Jozef Qabila prezident böldi. 2018-yilgi saylovdan söng hokimiyat Feliks Çisekediga ötdi; bu mustaqillikdan beri tinç yöl bilan birinçi hokimiyat almaşinuvi böldi.

Mamlakat hududining katta qismi Kongo botiğida joylaşgan; Kongo daryosi va uning irmoqlari mamlakatni kesib ötadi. Hududning 9/10 qismi Kongo daryosi havzasiga kiradi. Maydoni — 2345,4 ming km². Şarqiy çegara böylab toğlar joylaşgan; eng baland nuqta — Ruvenzori toği (5109 m). Iqlimi şimolda ekvatorial, janubda va çekka şimolda subekvatorial. Örmonlarda qimmatbaho yoğoçli daraxtlar, yoğli palma ösadi. Milliy boğlari: Virunga, Garamba va boşqalar. Yer ostida mis, kobalt, rux, uran, qalay, oltin, olmos va boşqa foydali qazilmalar bor.

Material 1 ma'lumotiga köra, Kongo — respublika; davlat va hukumat boşliği — prezident. Prezident ijroiya hokimiyatni amalga oşiradi, hukumat a'zolarini tayinlaydi va ozod qiladi. Qonun çiqaruvçi hokimiyat dekret qonunlar orqali amalga oşirilgan. Bu ma'lumot eskirgan bölişi mumkin. Mamlakat 11 viloyatga bölingan. U BMT, Afrika Ittifoqi va Francophonie taşkilotiga a'zo.

Mamlakat tabiiy resurslarga boy, lekin dunyodagi eng kambağal davlatlardan biri hisoblanadi. Iqtisodiyotning asosi — foydali qazilmalarni qazib oliş va çetga çiqariş. Xom aşyo eksportning taxminan 80 foizini taşkil etadi. Savdo şerigi sifatida Xitoy eng yirik hisoblanadi (2023). Material 1 böyiça eski ma'lumotlarda iqtisodiy faol aholining 76 foizi qişloq xöjaligida band edi. Eksport mahsulotlari: mis, kobalt, olmos, palma moyi, kofe. Pul birligi — Kongo franki. Dengiz portlari: Matadi va Boma.

Rasmiy til — fransuz tili. Lingala, suaxili, kikongo va luba milliy tillar maqomiga ega. Mamlakatda 200 dan ortiq mahalliy til bor. Aholi köp qabila va elatlardan iborat, asosan xristian dinida. Xalq oğzaki ijodini yozib oliş 19-asr oxiridan boşlangan. Adabiyot fransuz tilida va mahalliy tillarda rivojlangan. Yirik universitetlar Kinşasa, Lubumbaşi va Kisanganida joylaşgan.