Lutfixonim Sarimsoqova

Lutfixonim Sarimsoqova (1896-yil 8-may, Farğona viloyati, Rişton — 1991-yil 14-yanvar, Toşkent) — özbek teatr va kino aktrisasi, xonanda. Özbekiston xalq artisti (1937), SSSR xalq artisti (1967). Özbek sahnasida ona obrazlarining eng yorqin ijroçilaridan biri sifatida tanilgan. Ba'zi manbalarda Lutfi Sarimsoqova deb ham yoziladi.12

Rusça Vikipediyaga köra, Sarimsoqova hozirgi Rişton tumanidagi Oqyer qişloğida kambağal dehqon oilasida tuğilgan. Kasb tanlaşida 1920-yillarda Riştonga kelgan Hamza Hakimzoda Niyoziy boşçiligidagi köçma teatr truppasining tomoşalari katta ta'sir körsatgan. ÖzME'ga köra, ijodiy faoliyatini 1924-yilda Qöqondagi xotin-qizlar havaskorlik tögaragida boşlagan. Söng Qöqon (1926–1928), Andijon (1928–1931) va Marğilon (1931–1934) teatrlarida öynagan; Rusça Vikipediyaga köra, uçinçi davrda u Farğona teatrida işlagan bölişi ham mumkin.

ÖzME'ga köra, 1934–1939-yillarda Özbek davlat musiqali teatrida, 1940–1973-yillarda esa Muqimiy nomidagi teatrda xizmat qilgan. 1939–1940-yillarda Özbekiston davlat filarmoniyasi qoşida dutorçi ayollar ansamblini taşkil etib, unga badiiy rahbarlik qilgan.

ÖzME'ga köra, Sarimsoqova ijodining asosida xalq san'atidan kelgan soddalik, ötkir hajv, samimiyat va ta'sirçanlik yotadi. U lirik, fojiaviy va hajviy rollarni birdek uddalagan, xalq qöşiqlarini mohirona kuylagan, askiya, raqs va dutor çalişda ham ustaligi bilan ajralib turgan.

Dastlabki yillarda u «Arşin mol olan» musiqali komediyasida Zebo, keyinroq Jahon xola va Gulçehra rollarini, «Layli va Majnun» hamda Xurşidning «Farhod va Şirin» spektakllarida Layli va Şirin obrazlarini yaratgan. Karlo Gotssining «Malikai Turandot» asaridagi Adelma, Karlo Goldonining «Ikki boyga bir malay» komediyasidagi Smeraldina ham uning repertuarida bölgan.

ÖzME'ga köra, aktrisa ijodida ikki yönaliş ustun bölgan: muştipar onalar va salbiy, hajviy qahramonlar. Birinçisiga Komil Yaşinning «Gulsara» dramasidagi Oysara, «Nurxon»dagi Kimyo, «Oftobxon»dagi Xayri xola, «Muqimiy»dagi Risolat çevar kabi rollar kiradi. Ikkinçi yönalişning eng yorqin namunasi — «Farhod va Şirin»dagi makkor Yosuman; ÖzME uni xalq san'ati vositalari bilan yuksak badiiy umumlaşmaga kötarilgan obraz deb baholaydi. Hamzaning «Maysaraning işi» komediyasidagi Maysara va «Paranji sirlari»dagi Mastura satang ham uning maşhur rollaridan.

Sarimsoqova özbek kinosida ham ona obrazlari bilan şuhrat qozongan. Rusça Vikipediyaga köra, u «Qasam», «Asal», «Qutluğ qon», «Mahallada duv-duv gap» filmlarida öynagan. ÖzME'ga köra, uning kinodagi eng yuksak işlari — «Mahallada duv-duv gap»dagi Mehriniso va «Sen yetim emassan»dagi Fotima opa. Fotima opa — uruş yillarida ön tört yetim bolani bağriga olgan özbek ayoli; bu obraz aktrisaning eng maşhur roli hisoblanadi.

ÖzME'ga köra, xonanda sifatida u «Kuling», «Özgança», «Yor-yor», «Jambilxon», «Qilpillama» kabi özbek ayollarining xalq aşula va laparlarini ijro etgan. Rusça Vikipediyaga köra, Lenin ordeni (1959), Oktabr inqilobi va Mehnat Qizil Bayroq ordenlari bilan taqdirlangan, Özbekiston SSR Oliy Kengaşi deputati bölgan. Toşkentda vafot etib, Çiğatoy qabristoniga dafn etilgan.

ÖzME'ga köra, uning hayotiga «Aya» (1976) va «Lutfixon aya» hujjatli filmlari bağişlangan. 2001-yilda vafotidan söng «Buyuk xizmatlari uçun» ordeni bilan mukofotlangan.