Ubaydullaxon II
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Ubaydullaxon II (Ubaydullo Muhammad Bahodirxon; 1681 — 1711-yil 16-mart) — aştarxoniylar sulolasidan bölgan Buxoro xoni (1702–1711), Subhonqulixonning öğli. Uning hukmronligi Buxoro xonligida markaziy hokimiyat zaiflaşib, mahalliy hokimlar va qabila zodagonlari kuçaygan davrga töğri keladi. Rusça Vikipediyada u aştarxoniylarning yettinçi xoni deb körsatiladi va tuğilgan yili 1675 deb berilgan; uni Şayboniylardan bölgan Ubaydullaxondan farqlaş uçun tarixçilar «Ubaydullaxon II» deb ataydi.1
Taxtga kelişi
13ÖzME'ga köra, Ubaydulla Buxoroda madrasa tahsilini olgan. Subhonqulixon vafotidan oldin nevarasi — Balx hokimi Muhammad Muqimxonni valiahd etib tayinlagan edi. Biroq Buxoro ulamolari va qöşinga tayangan Ubaydulla 1702-yil sentabrida taxtni egallagan.
Balx bilan kuraş
13ÖzME'ga köra, Muhammad Muqimxonning otaliği Mahmudbiy qatağon Buxoroga böysunmay, Qubodiyon (1703) va Termizni (1704) Balxga qöşib olgan va Balxni mustaqil deb e'lon qilgan. Saroy fitnasi natijasida Muhammad Muqimxon öldirilgaç, Ubaydullaxon 1707-yilda Balxga katta qöşin bilan yuriş qilib, 27-mayda şaharni egallagan. Rusça Vikipediyaga köra, Ubaydulla butun hukmronligi davomida isyonkor vassallar bilan uruşib kelgan: bu yillarda Samarqandda Rajab Muhammadxon boşçiligida alohida xonlik paydo bölgan, Şahrisabz amalda mustaqil bölib qolgan, Farğonada esa Qöqon xonligiga asos solingan.
Islohotlari
13Xonlik iqtisodiy tanazzul, içki nizolar va junğorlarning (qalmoqlarning) hujumlari bilan oğir ahvolda edi. Qalmoqlardan qoçgan qozoq va qoraqalpoqlarning Movarounnahrga köçib kelişi vaziyatni yanada murakkablaştirgan. ÖzME'ga köra, Ubaydullaxon markaziy hokimiyatni mustahkamlaş uçun ma'muriy islohotlar ötkazib, davlat boşqaruviga hunarmand va savdogarlar kabi örta tabaqa vakillarini jalb qilgan, yirik yer egalarining imtiyozlarini qisqartirgan — masalan, Jöybor xojalarini soliq tölaşga majbur qilgan. Rusça Vikipediyaga köra, u qabila zodagonlarini boşqaruvdan çetlatib, örniga özi tayinlagan va özigagina boğliq kişilarni qöyişga intilgan.
Hukmronligining muhim tadbirlaridan biri pul islohoti bölgan. Rusça Vikipediyaga köra, xazina bölib qolgani va savdo pasaygani sababli 1708-yilda ötkazilgan bu islohotda kumuş miqdori 9 foizdan oşmaydigan yangi tangalar zarb qilinib, ularga majburiy qiymat belgilangan. ÖzME'ga köra, islohot badavlat tabaqalar va şahar aholisining noroziligiga sabab bölgan va xonga qarşi ğalayonlar kötarilgan.
Obodonçilik va tarixnavislik
13ÖzME'ga köra, Ubaydullaxon obodonçilik işlariga ham e'tibor bergan: madrasa va Buxoroning ğarbida Xonobod çorboğini (1709) barpo qildirgan. Saroyda boş munşiy bölgan tarixçi Mir Muhammad Amin Buxoriy uning faoliyatiga bağişlab «Ubaydullanoma» (1716) asarini yozgan. Muhammad Yusuf Munşiyning «Tarixi Muqimxoniy» va Abdurahmon Tolening «Tarixi Abulfayzxon» asarlarida ham bu davr voqealari yoritilgan.
Vafoti
13Ubaydullaxon II saroy fitnasi natijasida Buxorodagi Piri Mirzo çorboğida öldirilgan. ÖzME'ga köra, u Bahouddin majmuasidagi Daxmai şohonda, otasi Subhonqulixon qabri yonida dafn etilgan.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Ubaydullaxon II // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/3282 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAUbaydullaxon II. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/3282
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/3282
Zamondoşlari
Manbalar
2 ta manba- 1Rusça Vikipediya: Убайдулла-хан IIru.wikipedia.org
- 2ÖzME, 9-jild, 6–7-b.manbaa.uz · ÖzME, 9-jild, 6–7-b.
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.