Çingiz Gabdurahmonoviç Ahmarov

Çingiz Gabdurahmonoviç Ahmarov (1912–1995) — özbek monumentalist rassomi, Özbekiston xalq rassomi (1964). ÖzME'ga köra, u ijodida Şarq miniatyurasi an'analarini davom ettirib, milliy musavvirlik maktabining şakllanişiga katta hissa qöşgan. Uning devoriy rasmlari Toşkent, Samarqand va boşqa şaharlardagi köplab jamoat binolarini bezaydi.1

ÖzME'ga köra, Ahmarov 1912-yil 18-avgustda Troitsk şahrida (hozirgi Rossiyaning Çelyabinsk viloyati) tuğilgan. Rusça Vikipediyaga köra, u ziyoli tatar oilasidan çiqqan. Yigitlik yillarida Perm badiiy texnikumida, söngra 1935–1942-yillarda V. Surikov nomidagi Moskva badiiy institutida öqigan. Rusça Vikipediya uning ustozlari sifatida Igor Grabar va Nikolay Çernişyovni tilga oladi hamda u şu institut aspiranturasini ham tamomlaganini, keyinçalik Toşkentdagi badiiy bilim yurti va teatr-rassomlik institutida dars berganini qayd etadi. ÖzME'ga köra, rassom 1995-yil 13-mayda Toşkentda vafot etgan; rusça Vikipediyada vafot sanasi 13-mart deb berilgan. U Toşkentdagi Çiğatoy qabristoniga dafn etilgan.

ÖzME'ga köra, Ahmarov ijodiy yölini 1930-yillarda dastgoh rassomligi va grafikadan boşlagan: kitoblarni bezagan, «Muştum» va «Maş'ala» jurnallari uçun rasmlar çizgan, bir qator portretlar işlagan. Ikkinçi jahon uruşi yillarida vatanparvarlik ruhidagi asarlar yaratgan, jumladan, 1942-yilda «Özbekiston qiliçi» triptixini çizgan.

Rassomning birinçi yirik monumental işi — Navoiy nomidagi opera va balet teatri foyesidagi devoriy rasmlar (1944–1947). Ular Alişer Navoiy «Xamsa»si mavzulariga bağişlangan. Rusça Vikipediyaga köra, aynan şu rasmlar uçun Ahmarov 1948-yilda birinçi darajali Stalin mukofotiga sazovor bölgan. ÖzME qayd etişiça, şu davrdan boşlab Şarq mavzusi uning ijodida yetakçi örinni egallagan.

Keyingi yillarda u Qozondagi opera va balet teatri (1959), Samarqanddagi Uluğbek muzeyi (1964), Toşkentdagi Navoiy nomidagi Adabiyot muzeyi va Abu Rayhon Beruniy nomidagi Şarqşunoslik instituti (1968–1969), «Yulduz» restorani va boşqa binolar devorlariga alebastr ustiga tempera bilan rasmlar işlagan. ÖzME'ga köra, Toşkent metropolitenining «Alişer Navoiy» bekati hamda Amaliy san'at muzeyi binosidagi işlari 1980–1990-yillarga mansub. Rusça Vikipediya uning Moskva metropolitenidagi «Kiyevskaya» bekati mozaikasi ustida ham işlaganini yozadi.

ÖzME'ga köra, 1950-yillardan boşlab Ahmarov boşqa janrlarda ham samarali ijod qilgan. U Mukarram Turğunboyeva, şoira Zulfiya va Halima Nosirova portretlarini, «Yoş Navoiy» asarini yaratgan; Maqsud Şayxzodaning «Mirzo Uluğbek» fojiasi sahnalaştirilişi hamda «Uluğbek yulduzi» va «Ikki dil dostoni» filmlari uçun eskizlar çizgan. Oybekning «Navoiy» romani va «Ravşan» eposini bezagan, «Buxoroça raqs», «Xorazmça raqs» kabi maişiy lavhalarni, «Indoneziya taassurotlari» turkumini işlagan, çinni laganlar uçun naqş eskizlari tayyorlagan. Umrining sönggi yillarida (1992–1995) «Amir Temur va Bibixonim», «Amir Temur va Boyazid» kabi Amir Temur siymosiga bağişlangan asarlar yaratgan.

Ahmarov 1968-yilda Hamza nomidagi Davlat mukofoti laureati bölgan. Rusça Vikipediyaga köra, u bir neça orden bilan taqdirlangan, 2001-yilda esa vafotidan söng «Buyuk xizmatlari uçun» ordeni bilan mukofotlangan. ÖzME'ga köra, asarlari Özbekiston san'at muzeyi, Amaliy san'at muzeyi, Navoiy nomidagi Adabiyot muzeyi, Qöqon adabiyot muzeyi va boşqa muzeylarda saqlanadi.