Uilyam Folkner

Uilyam Folkner (inglizça William Faulkner; 1897—1962) — amerikalik yozuvçi, 20-asr jahon adabiyotining mumtoz vakillaridan biri, 1949-yilgi Nobel adabiyot mukofoti sovrindori. Rusça Vikipediyaga köra, u modernizm yönalişidagi nosir va şoir bölib, ikki marta Pulitser mukofotiga ham sazovor bölgan. Asarlarining aksariyati Amerika janubidagi xayoliy Yoknapatofa okrugida keçadi.1

Folkner 1897-yil 25-sentabrda Missisipi ştatining Nyu-Olbani şahrida tuğilgan. Rusça Vikipediyaga köra, oila u kiçikligida ştat şimolidagi Oksford şahriga köçgan va yozuvçi umrining köp qismini şu yerda ötkazgan. U örta maktabni tugatmagan, asosan mustaqil öqib bilim olgan. ÖzME'ga köra, Birinçi jahon uruşi yillarida Kanada harbiy aviatsiyasida xizmat qilgan, ammo jangovar harakatlarda qatnaşmagan; Rusça Vikipediyaga köra, u Torontodagi uçuvçilar maktabida öqiyotganida uruş tugab qolgan.

ÖzME'ga köra, 1919-yilda Missisipi universitetida tahsil olgan, keyin uni taşlab Nyu-Yorkka ketgan va kitob dökonida sotuvçi bölib işlagan. Oksfordga qaytgaç, universitet poçtasida işlagan. Rusça Vikipediyaga köra, uning ilk kitobi — «Marmar favn» şe'rlar töplami 1924-yilda çiqqan. 1925-yilda Nyu-Orleanda yozuvçi Şervud Anderson bilan tanişgan; Anderson unga nasrga e'tibor qaratişni va özi yaxşi biladigan Amerika janubi haqida yozişni maslahat bergan.

1929-yilda Folkner yoşlikdagi muhabbati Estell Oldemga uylangan. Rusça Vikipediyaga köra, oilani boqiş uçun u 1932—1946-yillarda Gollivudda ssenariynavis bölib işlagan va rejissyor Xovard Xoks bilan bir neça filmda hamkorlik qilgan. Yozuvçi 1962-yil 6-iyulda Missisipi ştatidagi Oksfordda vafot etgan.

ÖzME'ga köra, Folknerning dastlabki romanlari — «Askar mukofoti» (1926) va «Çivinlar» (1927) — muvaffaqiyat qozonmagan. «Sartoris» (1929) bilan u Yoknapatofa haqidagi asarlar turkumini boşlagan. Rusça Vikipediyaga köra, bu turkum oq köçmançilar kelişidan 20-asr örtalarigaça bölgan Amerika janubi tarixini qamrab oladi, unda Sartoris, Kompson, Snoups kabi oilalar avloddan avlodga kuzatib boriladi.

Yozuvçini «Şovqin va ğazab» (1929) romani tanitgan. ÖzME'ga köra, «Ölim töşagida» (1930) romani 59 ta içki monologdan tuzilgan, «Ibodatxona» (1931) tez orada keng ommalaşgan, «Avgust yoğdusi» (1932) da irqçilik va puritan aqidalarining ayançli oqibatlari körsatilgan. «Avessalom, Avessalom!» (1936) romanida janubdagi plantator «sulolasi»ni yaratiş urinişlarining besamar yakuni tasvirlangan; Rusça Vikipediyaga köra, 2009-yilda «Oxford American» jurnali uni janub haqidagi eng yaxşi roman deb atagan.

Folkner «Qişloqça» (1940), «Şahar» (1957) va «Qörğonça» (1959) romanlaridan iborat trilogiya, «Kel, Muso» (1942) va boşqa hikoya va novellalar töplamlari muallifi. ÖzME «Olibqoçarlar»ni yozuvçining sönggi, tugallanmay qolgan romani deb körsatadi; Rusça Vikipediyaga köra esa bu roman 1962-yilda naşr etilgan va Pulitser mukofotini olgan. Uning boşqa Pulitser mukofotli asari — «Masal» (1954).

ÖzME'ga köra, «Tanlangan asarlar» töplami çiqqaç, Folkner ijodiga qiziqiş ança kuçaygan. Rusça Vikipediyaga köra, Yevropada uning asarlari avvaldan sevib öqilgan bölsa-da, AQŞda keng e'tirofni faqat 1950-yilda berilgan 1949-yilgi Nobel mukofoti olib kelgan. Mukofot unga zamonaviy Amerika romaniga qöşgan salmoqli va badiiy jihatdan noyob hissasi uçun berilgan. Uning asarlari rus tiliga olti jildlik töplam sifatida ögirilgan.