Genrix Geyne
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Genrix Geyne (nemisça Heinrich Heine; 1797–1856) — nemis şoiri, publitsist, adabiy tanqidçi va mutafakkir. ÖzME'ga köra, u 1797-yil 13-dekabrda Dyusseldorfda tuğilgan va 1856-yil 17-fevralda Parijda vafot etgan. Rusça Vikipediya uni keç romantizm vakili, satira, felyeton va sayohat lavhalari ustasi hamda «Yoş Germaniya» harakatining ğoyaviy yetakçisi sifatida tavsiflaydi.1
Hayoti
13Rusça Vikipediyaga köra, Geyne Dyusseldorfdagi yahudiy oilasida, gazlama savdosi bilan şuğullangan kambağallaşgan savdogar oilasida dunyoga kelgan; tuğilganda unga Xaim ismi berilgan. Ota-onasi uni savdo işiga örgatmoqçi bölib, Frankfurtga, söngra Gamburgda bank egasi bölgan amakisi Solomon Geyne huzuriga yuborgan, ammo yigitni savdo emas, şe'riyat öziga tortgan.
ÖzME'ga köra, 1819–1825-yillarda u Bonn, Gyottingen va Berlin universitetlarida tahsil olgan. Rusça Vikipediyaga köra, Bonnda Avgust Şlegelning nemis tili va şe'riyati tarixiga oid ma'ruzalarini tinglagan, Berlinda esa Gegel darslariga qatnagan. 1830-yilgi Iyul inqilobini qöllab-quvvatlagani va senzuradan bezgani sababli Geyne Fransiyaga köçib ketgan; ÖzME'ga köra, bu 1831-yilda yuz bergan va u umrining oxirigaça Parijda muhojirlikda yaşagan. Rusça Vikipediyaga köra, 1846-yildan şoirni oğir xastalik — falaj tobora toliqtirib, 1848-yildan u töşakka mixlanib qolgan, biroq ijodini töxtatmagan. U Parijdagi Monmartr qabristoniga dafn etilgan.
Ijodi
13Geynening birinçi şe'riy töplami — «Qöşiqlar kitobi» (1827) uni butun dunyoga tanitgan. ÖzME'ga köra, töplam romantizm ruhida yozilgan bölib, nemis hayotidagi tor manfaatparastlik va xudbinlik tanqid qilinadi. Rusça Vikipediyaga köra, şoir romantik lirikani ortiqça pafosdan xalos qilib, unga soddalik va xalq qöşiqlariga xos erkinlik bağişlagan.
«Yöl manzaralari» (1826–1831) nasriy asarida u şaxs erkinligini kamsitadigan tartiblarni va ularni himoya qilgan davlat idoralarini tanqid qilgan. Parijda yozilgan «Fransuz işlari» (1832) va «Lyutetsiya» (1854) kitoblari Fransiya siyosiy hayotining ötkir kuzatuvlarga boy solnomasi sifatida yozilgan. ÖzME'ga köra, 1843–1844-yillarda yaratilgan «Zamonaviy şe'rlar» va «Atta Troll» (1842), «Germaniya. Qiş ertagi» (1844) dostonlari Geynening eng ötkir asarlaridan hisoblanadi. «Atta Troll» — hayvonlar haqidagi epos şaklida yozilgan hajviy majoziy doston bölib, unda nemis mayda mulkdorlarining torligi va soxta inqilobçilar mazax qilinadi.
Şoirning keyingi muhim töplamlari — «Romansero» (1851) va «E'tirof» (1854). Rusça Vikipediyaga köra, «Romansero»da muallifning oğir jismoniy ahvoli bilan boğliq şubha va tuşkunlik kayfiyati sezilib turadi.
Özbek tilida
13ÖzME'ga köra, Geyne asarlari özbek tiliga 1920-yillarda Çölpon, 1930-yillarda Mirtemir, 1997-yilda esa Abdulla Şer tomonidan tarjima qilingan. 1940-yilda Toşkentda uning «Lirik şe'rlar» töplami çop etilgan.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Genrix Geyne // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/4519 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAGenrix Geyne. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/4519
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/4519
Zamondoşlari
Manbalar
2 ta manba- 1Rusça Vikipediya: Гейне, Генрихru.wikipedia.org
- 2ÖzME, 2-jild, 127-b.manbaa.uz · ÖzME, 2-jild, 127-b.
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.