Sarkarda
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Sarkarda (fors. — boşliq, boşlab boruvçi) — qömondon, laşkarboşi. Atama Xiva xonligida harbiy mansabni ham bildirgan. Rus tilidagi manbada unga yaqin tuşunça — «polkovodets» — yirik quruqlik harbiy tuzilmalarini boşqaradigan harbiy arbobning umumiy nomi sifatida ta'riflanadi.
Vazifalari
13«Sovet harbiy entsiklopediyasi»dan keltirilgan ta'rifga köra, sarkarda (rus. polkovodets) — uruş davrida davlatning qurolli kuçlarini yoki yirik harbiy tuzilmalarini (odatda operativ-strategik birlaşmalarni) mohirlik bilan boşqaradigan, harbiy harakatlarni tayyorlaş va olib boriş san'atini egallagan harbiy arbob. Şu ta'rifga köra, harbiy guruhlarga boşçilik qilgan har bir harbiy arbob sarkarda hisoblanmaydi: bunda faqat butun davlat qurolli kuçlariga yoki yirik operativ-strategik birlaşmalarga qömondonlik qilgan şaxs nazarda tutiladi. Hozirgi qurolli kuçlarda bunday birlaşmalarga front, harbiy okrug, alohida armiya, armiyalar guruhi va havo floti misol qilib keltiriladi. Dengiz kuçlaridagi öxşaş lavozim egasi flotovodets deyiladi, sarkarda va flotovodetsni birlaştiruvçi atama esa «harbiy boşliq» (rus. voyenaçalnik).
Xiva xonligida sarkardalar qöşin uruş safariga çiqqan davrda tayinlangan. Ular xonning yorliği bilan tayinlangan va harbiy mahkama kişilari bölmasligi ham mumkin edi; masalan, miroblar sarkarda bölişi mumkin bölgan.
Tarixi
13Xiva xonligida sarkardalar, qoidaga köra, öz uruğlaridan tayinlanmagan. Xonlar buni ehtiyotkorlik deb hisoblaşgan. Ba'zan amir, şahar hokimi, bek, mingboşi va yuzboşi ham sarkarda deb yuritilgan. Eronda sarkarda deganda qöşin boşliği tuşunilgan.
Rus tilidagi maqolada qadimgi va örta asrlar sarkardalari qatorida Kir II, Doro I, Aleksandr Makedonskiy, Hannibal, Gay Yuliy Sezar, Xolid ibn al-Validd, Salohiddin, Çingizxon, Temur, Nodir şoh Afşor va boşqalar tilga olingan. Yangi davrda Moritz Oranskiy yangi taktik maktab yaratgani, 1590-yillarning boşida dunyodagi birinçi ofitserlar tayyorlaş akademiyasini taşkil etgani aytiladi. Yaqin davrlarga oid sarkardalar sifatida Napoleon Bonapart, Birinçi jahon uruşida Hindenburg, Foş, Brusilov, Ikkinçi jahon uruşida Jukov, Vasilevskiy, Rokossovskiy, Konev, Montgomeri, Eyzenxauer va boşqalar sanalgan.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Sarkarda // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/988 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APASarkarda. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/988
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/988
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.