Alovuddin Husayn
SaqlaşBoşqa nomlari: Ala al-Din Husayn
Öqiş: 2 daqiqa
Alovuddin Husayn (forsça: علاء الدین حسین) — Ğuriylar sulolasi hukmdori. Manbalarda u 1149-yildan 1161-yilgaça hukmronlik qilgan deb körsatiladi. Hukmronligi davrida Ğuriylar sulolasi yuksaliş bosqiçiga kötarilgan.
Hayoti
13Rus tilidagi maqolada Alovuddinning ilk yillari haqida ma'lumot kam ekani, u Izzuddin Husayn I ning öğli va Qutbuddin Hasanning nabirasi ekani aytiladi. Akasi Sayfiddin Suriy taxtga çiqqaç, Ğuriylar davlatini ukalari örtasida taqsimladi. Alovuddin Husayn Vaziristonni oldi. Boşqa ukalar ham yerlar oldi: Bahouddin Sam I — Ğurni, Şihabiddin Muhammad Xarnak — Madinni, Şujauddin Ali — Jarmasni, Qutbiddin Muhammad esa Varşadni oldi va u yerda Firuzkuh şahrini barpo etdi.
Keyinçalik Sayfiddin ukasi Qutbiddin bilan janjallaşdi. Qutbiddin Ğaznaga qoçdi va Ğaznaviylar sultoni Bahromşoh tomonidan zaharlab öldirildi. Qasos oliş uçun Sayfiddin 1148-yilda Ğaznaga yuriş qildi va ğalaba qozondi, biroq Bahrom qöşin yiğib qaytgaç, çekinişga majbur böldi. Sangi Suraxdagi jangda Sayfiddin va Majduddin Musaviy asir olinib, Puli Yak Toqda xoçga tortib qatl etildi. Taxtga ukasi Bahouddin Sam I ötirdi, ammo u tabiiy sabablarga köra tez orada vafot etdi. Şundan söng Alovuddin Husayn Ğuriylar taxtiga ötirdi.
Rus tilidagi maqolada qöşimça aytilişiça, taxt huquqan Bahouddin Sam I ning bolalariga ötişi kerak edi, Alovuddin esa uning ikki öğli Muizziddin va Ğiyosiddinni qamab, hokimiyatni tortib olgan. Bu ma'lumot özbek va ingliz maqolalarida yöq.
Ğaznaviylarga qarşi uruşlar
13Akalarining ölimi uçun qasos oliş maqsadida Alovuddin 1150-yilda Bahromga qarşi yuriş boşladi. Qöşinlar Tiginobodda töqnaşdi va Ğaznaviylar qöşini tor-mor etildi. Bahrom qöşinining bir qismini Juşi Abi Garm issiq buloqlari yonida qayta töpladi, ammo yana mağlub bölib, Ğaznaga qoçdi. Şahar garnizoni bilan kuçlarini yiğsa ham, yana mağlub böldi va şahar Ğuriylar tomonidan yoqib yuborildi. Bahrom Ğaznaviylarning Hindistondagi hududlariga qoçdi.
Ğazna 7 kun davomida talon-taroj qilindi, 60 000 kişi qatl etildi. Mahmud, Mas'ud va Ibrohimdan taşqari barça Ğaznaviy hukmdorlarning maqbaralari oçilib, jasadlari yoqib yuborildi. Bust şahri ham vayron qilindi. Şu voqealardan keyin u Jahonsöz („Jahonni yoquvçi“) laqabini oldi.
Saljuqiylar bilan munosabati va keyingi faoliyati
13Ğuriylar qudratini kengaytirgaç, u Sulton al-Muazzam unvonini oldi. 1152-yilda Saljuqiylar syuzerenitetiga qarşi mustaqillik e'lon qilib, Balxni egalladi. Biroq tez orada Ahmad Sanjardan mağlub bölib, asir olindi. Sanjar Ğaznaviylarga Ğaznani qayta egallaşda yordam berdi. Alovuddin 2 yil asirlikda qolib, oğir tovon puli evaziga ozod etildi. Rus tilidagi maqolada bu jang Heratga yaqin Nab jangi deb körsatilgan.
Şu orada raqibi Husayn ibn Nosiriddin Muhammad al-Madiniy Firuzkuhni egallagan edi, ammo Alovuddin ajdodlari mulkini qaytarib oliş uçun kelganda u öldirildi. Alovuddin hukmronligining qolgan qismida davlat hududlarini kengaytirdi: Garçiston, Toxariston va Bomiyonni zabt etib, keyin bu yerlarni ukalari örtasida taqsimladi.
Vafoti
13Alovuddin Husayn 1161-yilda vafot etdi. Örniga öğli Sayfiddin Muhammad taxtga ötirdi.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Alovuddin Husayn // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/1315 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAAlovuddin Husayn. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/1315
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/1315
Zamondoşlari
Manbalar
1 ta manba- 1Wikidata: Q1702602wikidata.org · P106, P569 (Yulian taqvimi), P19, P570 (Yulian taqvimi)
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.