Mallaxon
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Mallaxon (taxminan 1830 — 1862) — 1858—1862-yillarda hukm surgan Qöqon xoni, Ming sulolasi vakili. ÖzME'ga köra, u Şeralixonning katta öğli va Xudoyorxonning akasi bölgan. Inglizça Vikipediyada uning töliq ismi Muhammad Malla bek xon deb beriladi va Xudoyorxonning ögay akasi sifatida tilga olinadi.12
Taxtga kelişi
13ÖzME'ga köra, Mallaxon taxt uçun kuraşda Xudoyorxon qöşinini Somonçi qişloği yaqinida yengib, 1858-yilda Qöqonni egallagan va özini xon deb e'lon qilgan. Rusça Vikipediyaga köra, Buxoro amiri Xöjandni qamal qilib turgan paytdan foydalangan Mallabek qirğizlar orasida qözğolon kötargan, Farğona köçmanlarini birlaştirib, xalq orasida obröyi tuşgan Xudoyorxonni mağlub etgan. Uning hukmronligi davrida köçmançi zodagonlar, ayniqsa qirğiz va qipçoq boşliqlari yana yuqori lavozimlarni egallagan; ular orasidan yoş sarkarda Alimqul ajralib çiqqan. Inglizça Vikipediyaga köra, Alimqul köp davlat işlarini özi hal qilib, amalda xonlikning haqiqiy boşqaruvçisiga aylangan.
Taşqi siyosati va uruşlari
13Mallaxon davrida Qöqon xonligi şimolda rus qöşinlari bilan töqnaşa boşlagan. ÖzME'ga köra, 1860-yilda xon qöşin töplab Pişpakka (Bişkek) va u yerdan Çu daryosi böyiga borgan. Bikat mavzeida töplar bilan qurollangan rus otryadi bilan bölgan jangda qöqonliklar ustun kelgan, biroq keyin G. A. Kolpakovskiy otryadi ularni Uzunağoç yaqinida mağlub etgan. Turkistonni himoya qiliş uçun yuborilgan qöşin ham maqsadiga erişmay qaytgan, yöqotilgan qal'alarni qaytarib oliş uçun qilingan urinişlar natija bermagan. Inglizça Vikipediyaga köra, ruslar 1859-yilda Julek qal'asini egallagan, 1860-yilda esa Buyuk Britaniyaning Hindistondagi vakillari Kobullik vositaçi orqali Mallaxon bilan döstona aloqa örnatgan. Rusça Vikipediyaga köra, 1861-yilda qöqonliklar Buxoro amirini mağlub etib, ikki xonlik orasidagi avvalgi muvozanatni tiklagan. ÖzME'ga köra, Qorategin viloyati Qöqonga böysundirilgan, Xitoy va Rossiya bilan diplomatik munosabat örnatişga urinilgan.
Içki siyosati
13ÖzME Mallaxonni aqlli davlat arbobi va mohir sarkarda sifatida baholaydi. Uning davrida qöşinda intizom mustahkamlangan, yangi yerlar özlaştirilib, suğoriş inşootlari qurilgan; jumladan, uzunligi 20 kilometrdan ortiq Malla ariği qazilgan. Muhammad Alixon davrida joriy qilingan va har bir harbiy yuriş oldidan yiğiladigan ulov puli, tilla puli kabi soliqlar bekor qilingan, 1861-yilda Hazrati Sohib madrasasi qurilgan. Rusça Vikipediyada keltirilgan saroy tarixnavislari xonni har juma kuni ulamolar majlisida qatnaşgan, amaldorlarning zulmiga yöl qöymagan va bozorlarda narx-navo pasaygan hukmdor sifatida ta'riflaydi.
Ölimi
13Şunga qaramay, oğir soliq va majburiyatlar hamda muxoliflarga nisbatan qattiq jazolar norozilikni kuçaytirgan. ÖzME'ga köra, Mallaxon 1862-yil martida fitna natijasida öldirilgan va taxtga 17 yaşar Şohmurod çiqarilgan; Inglizça Vikipediyaga köra, Şohmurod bir neça kungina hukm surgan, söng hokimiyat yana Xudoyorxonga qaytgan. Farğona vodiysidagi bir neça qişloq Mallaxon nomi bilan atalgan.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Mallaxon // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/2751 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAMallaxon. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/2751
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/2751
Zamondoşlari
Manbalar
3 ta manba- 1Rusça Vikipediya: Малла-ханru.wikipedia.org
- 2Inglizça Vikipediya: Muhammad Malla Beg Khanen.wikipedia.org
- 3ÖzME, 5-jild, 143-b.manbaa.uz · ÖzME, 5-jild, 143-b.
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.