Muhammad dovud

Muhammad Dovud Xon — Afğoniston davlat arbobi va generali. U 1953–1963-yillarda boş vazir bölgan, 1973-yilda davlat töntarişi ötkazib, Afğonistonni respublika deb e'lon qilgan va mamlakatning birinçi prezidenti bölgan.

Tuğilgan yili manbalarda turliça körsatilgan: özbekça Vikipediyada 1908-yil, inglizça va rusça Vikipediyalarda 1909-yil (rusça maqolada 18-iyul 1909, «boşqa ma'lumotlarga köra 1908»). Rusça va inglizça maqolalarga köra, u Kobulda moh­ammadzay puştunlari oilasida tuğilgan. Otasi — Muhammad Aziz Xon, qirol Nodirşohning ukasi (ota tomondan). Inglizça maqolaga köra, otasi 1933-yilda Berlinda elçi bölib turganida öldirilgan. Dovud qirol Zohirşohning amakivaççasi bölgan; rusça maqolaga köra, uning singlisiga uylangan.

U Kobulda va Fransiyada ta'lim olgan. Rusça maqolaga köra, 1930-yilda Afğonistonga qaytib, Kobul harbiy akademiyasini tugatgan.

U viloyat hokimi va harbiy qömondon sifatida faoliyat boşlagan. Özbekça Vikipediyaga köra, 1933–1946-yillarda Qandahor va Şarqiy viloyatlar general-gubernatori bölgan. 1939-yilda Markaziy korpus qömondoni etib tayinlangan. Inglizça maqolaga köra, 1944–1947-yillardagi qabila qözğolonlari paytida safiylarga qarşi qöşinga boşçilik qilgan va şu bilan maşhur bölgan.

Keyinçalik mudofaa va içki işlar vaziri bölgan; Fransiyada elçilik qilgan. Bu lavozimlarning yillari manbalarda bir oz farq qiladi: özbekça maqolada içki işlar vaziri 1946–1947, mudofaa vaziri 1949–1950, inglizçada esa mudofaa vaziri 1946–1948, içki işlar vaziri 1949–1951 deb berilgan.

1953-yil sentyabrda Şoh Mahmud hukumati örniga boş vazir etib tayinlangan. Rusça maqolaga köra, u davlat aralaşuviga asoslangan iqtisodiy siyosat yuritgan, ikkita beş yillik reja işlab çiqilgan, sanoat korxonalari, elektr stansiyasi va xalqaro aeroportlar qurilgan. Ayollarning çodra kiyişi majburiy bölmay qolgan, bu konservativ ruhoniylar noroziligiga sabab bölgan. Inglizça maqolaga köra, Hilmand vodiysi loyihasi yakunlangan.

U Durand çiziğini tan olmagan va Pokistondagi puştunlarning Afğoniston bilan birlaşişini qöllab-quvvatlagan. Bu Pokiston bilan keskinlikka olib kelgan; 1960 va 1961-yillarda Bojaur hududiga yuborilgan afğon qöşinlari mağlubiyatga uçragan. Sovet Ittifoqi bilan aloqalar mustahkamlanib, u Qöşma Ştatlarda «qizil şahzoda» laqabini olgan. 1963-yil martda istefoga çiqqan.

1973-yil 17-iyulda armiya ofitserlari yordamida, inglizça maqolaga köra qonsiz töntariş bilan qirol hokimiyatini ağdargan va respublika e'lon qilib, prezident bölgan. 1977-yilda Milliy inqilobiy partiyani tuzgan va yangi konstitutsiya bilan bir partiyaviy prezidentlik tizimi joriy etilgan. U Sovet Ittifoqiga qaramlikni kamaytirişga harakat qilgan, bu Moskvada tanqid qilingan.

1978-yil aprelda Saur inqilobi paytida ağdarilib, öldirilgan (rusça maqolada 27 yoki 28-aprel körsatilgan). Inglizça maqolaga köra, jasadi 30 yildan keyin topilgan va davlat marosimi bilan dafn etilgan.