Qomus · Roviylar
Jarh va ta'dil — guvohni baholaş
Guvohning söziga qança işoniş kerakligi qanday aniqlanadi?
Qisqa javob. Jarh — roviydagi kamçilikni körsatiş; ta'dil — uning işonçli ekanini tasdiqlaş. Bu ilm har guvohga «oğirlik» beradi.
Hadis ilmida
Muhaddislar roviyni ikki jihatdan baholagan: adolat (töğriligi, halolligi) va zabt (aniqligi, xotirasi). Ikkalasi bölsa — siqa (işonçli).
Baholaş asossiz bölmagan: kamçilik aniq sababi bilan aytilişi talab qilingan.
Manbaa'da
Har kim baho beradi — lekin sözining oğirligi holatiga boğliq: Yangi inson ×1, Taniqli ×3, Işonçli ×10.
Salbiy baho («Şubhali», «Notöğri») sababsiz qabul qilinmaydi — xuddi jarhda bölgani kabi.
Köring: Qomusiy qoidalar: oğirliklar
Manba
- Ibn as-Saloh, «Ma'rifatu anva'i ilmil-hadis» (Muqaddima)
- Ibn Hajar al-Asqaloniy, «Nuxbatul-fikar» va uning şarhi «Nuzhatun-nazar»