Toşmuhammad Qori-Niyoziy
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Toşmuhammad Niyozoviç Qori-Niyoziy (1897–1970) — özbek sovet matematigi, pedagogi va fan tarixi böyiça tadqiqotçi. U 1943–1947-yillarda ÖzSSR Fanlar Akademiyasining birinçi prezidenti bölgan.
Hayoti
1,3Qori-Niyoziy 1897-yil 2-sentabrda (eski uslubda 21-avgustda) Xöjandda etikdöz oilasida tuğilgan. Rus Vikipediyasi tuğilgan yilni ba'zi ma'lumotlarga köra 1896-yil deb ham körsatadi. Özbek Vikipediyasida vafot sanasi 18-mart, rus va ingliz Vikipediyalarida 17-mart 1970-yil deb berilgan.
Ingliz Vikipediyasiga köra, u dastlab maktabda öqigan, ammo öqituvçining qattiq muomalasi sababli bir yildan kam qatnagan. Oilasi Skobelev (hozirgi Farğona)ga köçgaç, rus maktabida öqigan. Rus Vikipediyasiga köra, 1916-yilda Farğonadagi rus-tuzem maktabini tugatgan, öqituvçi bölib işlagan, Özbekistondagi birinçi boşlanğiç maktabni taşkil etgan va 1920–1925-yillarda Qöqondagi birinçi özbek pedagogika texnikumining direktori bölgan.
Özbek Vikipediyasiga köra, u Örta Osiyo Davlat Universitetining fizika-matematika fakultetiga özbeklar orasida birinçilardan bölib kirgan va 1930-yilda tugatgan; rus manbasida bitirgan yil 1929-yil deb körsatilgan. 1931-yilda professor unvoni olgan, 1931–1933-yillarda universitet rektori bölgan, 1939-yilda fizika-matematika fanlari doktori darajasini olgan.
Ingliz Vikipediyasiga köra, rafiqasi Oyşaxon u bilan 1920-yilda turmuş qurgan va u ilk özbek luğatlari ustidagi işda unga yordam bergan. Rus Vikipediyasi uni Ayşa-xonim (Urazayeva) deb ataydi.
Faoliyati
1,3Qori-Niyoziy özbek tilida oliy matematika böyiça kurslar yaratgan; rus manbasi «Matematik tahlilning asosiy kursi» va «Analitik geometriya asoslari» (ikkalasi 1937) ni keltiradi. Özbek Vikipediyasi uni özbek matematika terminologiyasi va öquv adabiyotlari asosçisi deb hisoblaydi.
1937–1940-yillarda Özbekiston XKK qoşidagi Fanlar qömitasi raisi, 1939–1943-yillarda ÖzSSR XKK raisining fan, madaniyat va san'at böyiça örinbosari bölgan. 1943-yilda akademik etib saylanib, Özbekiston Fanlar Akademiyasining birinçi raisi (prezidenti) bölgan. 1940-yildan Özbekiston filiali (SSSR FA) ni boşqargan. Özbek manbasiga köra, 1939–1943-yillarda kirill yozuviga asoslangan yangi özbek alifbosini işlab çiqişga rahbarlik qilgan.
1941-yil iyunida Samarqanddagi Amir Temur maqbarasini örganiş ekspeditsiyasiga rahbarlik qilgan; unda M. M. Gerasimov, L. V. Oşanin, A. A. Semenov ham iştirok etgan.
U Uluğbek qölyozmalarini örganib, «Uluğbekning astronomiya maktabi» monografiyasini yozgan. Kitob 1950-yilda Moskvada rus tilida naşr etilgan va 1952-yilda davlat (Stalin) mukofotiga sazovor bölgan. Boşqa asarlari orasida «Şörolar davridagi Özbekiston madaniyati tarixi» va xotiralari bor. Uning 300 dan ortiq ilmiy işi çop etilgan.
U 1946-yildan (rus manbasida 1948-yildan) Toşkent irrigatsiya va qişloq xöjaligini mexanizatsiyalaş muhandislari institutida işlagan, «Fan va turmuş» jurnali muharriri bölgan. 1954-yilda Xalqaro astronomiya ittifoqi a'zosi bölgan; Yaponiya, Hindiston, Italiya, Bolgariya, Afğoniston va boşqa davlatlarda bölgan.
Mukofotlari va merosi
1,3U Sotsialistik Mehnat Qahramoni (1967), uçta Lenin ordeni va uçta Mehnat Qizil Bayroq ordeni sohibi, Beruniy nomidagi Özbekiston davlat mukofoti laureati (1970). 2002-yilda vafotidan keyin «Buyuk xizmatlari uçun» ordeni bilan taqdirlangan. Toşkentdagi Çigatoy qabristoniga dafn etilgan. Özbek Vikipediyasi uni «Özbekiston ziyoliylari oqsoqoli» deb ataşlarini qayd etadi.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Toşmuhammad Qori-Niyoziy // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/1410 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAToşmuhammad Qori-Niyoziy. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/1410
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/1410
Hayot yöli 3 bekat · Globusda köriş →
Xöjand 1897
Tuğildi
Qöqon 1920–1925 · 5 yil
Qöqondagi birinçi özbek pedagogika texnikumining direktori bölib işladi.
Manba: https://en.wikipedia.org/wiki/Toshmuhammad_Qori-NiyoziyToşkent 1931–1933 · 2 yil
Toşkentdagi Örta Osiyo davlat universitetida professor va rektor bölib işladi.
Manba: https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%9A%D0%B0%D1%80%D1%8B-%D0%9D%D0%B8%D1%8F%D0%B7%D0%BE%D0%B2%2C_%D0%A2%D0%B0%D1%88%D0%BC%D1%83%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%9D%D0%B8%D1%8F%D0%B7%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87
Zamondoşlari
Manbalar
3 ta manba- 1Wikidata: Q4216389wikidata.org · 5 ta fakt manbasi
- 2https://en.wikipedia.org/wiki/Toshmuhammad_Qori-Niyoziyen.wikipedia.org
- 3https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%9A%D0%B0%D1%80%D1%8B-%D0%9D%D0%B8%D1%8F%D0%B7%D0%BE%D0%B2%2C_%D0%A2%D0%B0%D1%88%D0%BC%D1%83%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%9D%D0%B8%D1%8F%D0%B7%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87ru.wikipedia.org
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.