Usmon I
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Usmon I (Usmon Ğoziy, Usmonbey; 1258–1324) — turk hukmdori, Usmonlilar sulolasi va Usmonli davlatining asosçisi. ÖzME'ga köra, u 1299–1324-yillarda hukmronlik qilgan. Inglizça Vikipediyaga köra, uning davrida kiçik turkman bekligi bölgan bu davlat keyingi asrlarda ulkan imperiyaga aylanib, sultonlik 1922-yilda bekor qilinguniga qadar mavjud bölgan.12
Kelib çiqişi va manbalar
13Inglizça Vikipediya Usmon hayoti haqida işonçli ma'lumot juda kamligini ta'kidlaydi: uning davridan birorta ham yozma manba saqlanmagan, usmonli tarixçilar esa u haqda faqat 15-asrda, ya'ni vafotidan yuz yildan köproq vaqt ötib yoza boşlagan. Keyingi usmonli an'anasiga köra, uning ajdodlari öğuzlarning qayi uruğidan bölgan, biroq köp olimlar buni sulolani qonuniylaştiriş uçun keyinroq yaratilgan rivoyat deb hisoblaydi.
ÖzME'ga köra, Usmon 1258-yilda Eskişahar yaqinidagi Söğut şahrida harbiy sarkarda va uruğ boşliği oilasida tuğilgan va otasidan harbiy işni puxta örgangan. Inglizça Vikipediyaga köra, ba'zi manbalar tuğilgan kunini 1258-yil 13-fevral deb körsatadi, ammo 16-asr tarixçisi Kamolpoşazoda 1254/1255-yilni keltiradi. Bu manbalar Söğut uning otasi Ertöğrul bekligining markazi bölganida yakdil.
Hokimiyat tepasiga kelişi
13ÖzME'ga köra, 1281-yilda Usmon otasi Ertöğruldan saljuqiylarning Konya sultonligi tasarrufidagi şimoli-ğarbiy çegara hududidagi mulkni meros qilib olgan. Bu paytda sultonlik zaiflaşib, bir neça beklikka parçalanib ketgan edi. 1289-yilda Konya sultoni uning bek unvonini tan olib, hokimiyat ramzi sifatida noğora va bunçuk yuborgan. ÖzME'ga köra, 1291-yilda Usmon Melangiyani egallab, qarorgohini u yerga köçirgan.
Mustaqil beklik
13ÖzME'ga köra, 1299-yildan Usmon mustaqil beklik hukmdori bölgan va tarixçilar aynan şu yilni yangi turkiy davlatning boşlanişi deb qabul qiladi. Bu beklik keyinçalik asosçisi nomi bilan Usmon bekligi, Usmonlilar davlati deb atalgan. Usmon Vizantiyadan Yorhisor qal'asini tortib olgan va ğarb tomonga, Vizantiya yerlari hisobiga hududini kengaytirib borgan. Inglizça Vikipediyaga köra, uning hayotidagi aniq sanalangan ilk voqea — 1301 yoki 1302-yilgi Bafey jangi bölib, unda u Vizantiya qöşinini mağlub etgan. Söngra u Sakarya daryosi böylab şimolga va Marmara dengizi tomon janubi-ğarbga yurib, 1308-yilgaça bu maqsadlariga erişgan.
Inglizça Vikipediya uning davrida usmonlilar köçmanç turmuşdan örnaşib yaşaşga ötganini, Usmonning turkiy, islomiy va Vizantiya an'analarini moslab boşqarganini qayd etadi. U söfiy şayx Edebali bilan yaqin munosabatda bölib, uning qiziga uylangan.
Sönggi yillari
13Usmonning sönggi yurişi Bursaga qarşi bölgan. ÖzME'ga köra, u şaharni qamal qilib, atrofini egallagan. Inglizça Vikipediyaga köra, an'anaga köra u Bursa olingandan söng vafot etgan, lekin ayrim olimlar uning ölimini öğli Urxon taxtga çiqqan 1324-yilga sanaydi. ÖzME'ga köra, Usmon Bursada dafn etilgan, undan Alouddin va Urxon ismli ikki öğil qolgan.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Usmon I // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/4359 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAUsmon I. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/4359
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/4359
Zamondoşlari
Manbalar
3 ta manba- 1Inglizça Vikipediya: Osman Ien.wikipedia.org
- 2Rusça Vikipediya: Usmon Iru.wikipedia.org
- 3ÖzME, 9-jild, 172–173-b.manbaa.uz · ÖzME, 9-jild, 172–173-b.
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.