Xudoydod Husayniy
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Xudoydod Husayniy (Xudoydod Bahodir; tuğilgan yili noma'lum — 1409 yoki 1410) — Amir Temurning sarkardalaridan biri, Temur vafotidan keyingi taxt kuraşida muhim rol öynagan amir. ÖzME'ga köra, u bir muddat Temurning nabirasi Xalil Sultonning otabeki — tarbiyaçisi va maslahatçisi bölgan, keyinçalik esa unga qarşi kuraşgan.1
Amir Temur davrida
13ÖzME'ga köra, Xudoydod Temurning Seyiston (1382–1383) va Mozandaron (1384) yurişlarida, şuningdek Töxtamişxonga qarşi olib borilgan urişlarda (1389–1395) faol qatnaşgan va qöşinning çap qanotiga boşçilik qilgan. Uşa davrda Xöjand va Farğona ölkasi uning boşqaruvida bölgan.
Temurning Xitoyga qarşi söngi yurişi boşlanganda Xalil Sulton qöşinning söl qanotiga qömondon etib tayinlangan, Xudoydod esa şu qanotning öğruği — harbiy anjomlar va oilalar karvoniga rahbarlik qilgan.
Taxt uçun kuraş
13Temur vafot etgaç, Xudoydod öğruq bilan Xalil Sultondan ajralib, Aççi-Parkent tomon ketgan va Sirdaryo ortida isyon kötargan. ÖzME'ga köra, u möğullar bilan sulh tuzib, Temur ular qölidan olgan yerlarni qaytarib bergan, Jizzaxga hujum qilib Temurning ot uyurlarini haydab ketgan.
1407-yilda Xalil Sulton unga qarşi yuriş boşlagan: Xöjand va Şohruxiya jangsiz taslim bölgan, Toşkent esa uzoq qamaldan keyin qölga olingan. Biroq Toşkentning şimolidagi Şarobxona degan joyda Xudoydod va Şayx Nuriddin Xalil Sulton qöşiniga kutilmagan tungi hujum — şabixun uyuştirgan va u katta talafot bilan Samarqandga qaytişga majbur bölgan.
Söngi yillari
131409-yilda Şohrux Mirzo Movarounnahrga yuriş boşlaganidan foydalanib, Xudoydod Uratepani egallagan. ÖzME'ga köra, Xalil Sulton atigi 4 minglik qöşin bilan unga qarşi çiqqan, ammo Samarqand yaqinidagi Sultoniya (yoki Şeroz) degan joyda Xudoydodning katta qöşini uni tuyqusdan qurşab, 30-martda asirga olgan. Söng Xudoydod Samarqandni egallagan.
Şohrux 7-aprelda unga qarşi qöşin tortib, bir neça bor ixtiyoriy ravişda böysunişga çaqirgan. Xudoydod esa javoban raqibi Şayx Nuriddinni qöl-oyoği boğlangan holda topşirişni talab qilgan; Şohrux buni rad etib, Sirdaryo tomon yöl olgan. Oxir-oqibat Xudoydod möğullar tomonidan qatl etilgan.
Inglizça Vikipediyada bu voqealarning boşqaça talqini ham keltiriladi. Unga köra, Xalil Sulton öz sobiq murabbiyi Xudoydod bilan birga Farğona vodiysiga qaytişga qaror qilgan, Xudoydod esa Möğulistonga borib, şarqiy Çiğatoy xonlaridan yordam sörağan. Fors tarixçisi Xondamir esa Xudoydod Xalilni asirga olib, uni hududi bilan birga möğul xoni Şamsi Jahonga topşirgan, deb yozadi; xon esa xiyonati uçun Xudoydodni qatl ettirib, Xalilga mulkini qaytargan.
Manbalar
13ÖzME bu sarkarda haqidagi ma'lumotlarni asosan Nizomiddin Şomiyning «Zafarnoma» asari va rus şarqşunosi V. V. Bartoldning tadqiqotlariga tayanib bergan.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Xudoydod Husayniy // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/4095 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAXudoydod Husayniy. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/4095
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/4095
Manbalar
2 ta manba- 1https://en.wikipedia.org/wiki/Khalil_Sultanen.wikipedia.org
- 2ÖzME, 9-jild, 265–266-b.manbaa.uz · ÖzME, 9-jild, 265–266-b.
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.