Anvar Poşo
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Anvar poşo, Ismoil Anvar (1881, Istanbul — 1922-yil 4-avgust, Boljuvon yaqini) — usmonli turk harbiy va siyosiy arbobi, Yoş turklar harakatining yetakçilaridan biri, «Ittihod va taraqqiy» jamiyati rahbarlaridan. Birinçi jahon uruşi yillarida Usmonli imperiyasining harbiy vaziri bölgan, umrining oxirida Turkistonda bolşeviklarga qarşi kuraşda halok bölgan. Tuğilgan sanasi manbalarda farq qiladi: ÖzME 14-iyunni, Inglizça va Rusça Vikipediya esa 1881-yil 23-noyabrni körsatadi.12
Yoşligi va Yoş turklar inqilobi
13Inglizça Vikipediyaga köra, Anvar bolaligini Makedoniyadagi Monastir (hozirgi Bitola) şahrida ötkazgan, 1902-yilda harbiy maktabni, ÖzME'ga köra 1903-yilda Istanbuldagi Boş ştab akademiyasini tamomlagan. 1903–1908-yillarda Makedoniyada xizmat qilib, isyonçi guruhlarga qarşi köplab janglarda qatnaşgan va Sulton Abdulhamid II ning mutlaq hokimiyatiga qarşi kuraşayotgan «Ittihod va taraqqiy» jamiyatiga qöşilgan. U 1908-yilgi Yoş turklar inqilobining asosiy taşkilotçilaridan bölib, konstitutsiya va parlamentning tiklanişiga erişgan; xalq orasida «inqilob qahramoni» deb atalgan. ÖzME'ga köra, 1909–1911-yillarda u Berlinda harbiy attaşe bölgan.
Hokimiyat tepasida
131913-yil yanvarida Anvar boşçiligidagi guruh davlat töntarişi uyuştirib, raqib «Hurriyat va itilof» partiyasi hukumatini ağdargan. ÖzME'ga köra, şundan söng u Tal'at poşo va Jamol poşo bilan birga norasmiy «uçlik» tuzib, butun hokimiyatni öz qöliga olgan. Inglizça Vikipediyaga köra, 1914-yildan Anvar harbiy vazir va amalda boş qömondon bölgan. U Usmonli imperiyasining Germaniya bilan ittifoq tuzişi va Birinçi jahon uruşiga kirişining taşabbuskori bölgan. 1914–1915-yil qişida Sariqamiş yaqinida rus qöşinlariga qarşi u boşçilik qilgan hujum katta talafot bilan barbod bölgan. Inglizça va Rusça Vikipediyaga köra, Anvar uruş yillarida armanlar va boşqa xristian xalqlarga qarşi ommaviy deportatsiya va qirğinlarni uyuştirganlardan biri sifatida ayblanadi; 1919-yilda Usmonli harbiy tribunali uni sirtdan ölim jazosiga hukm qilgan.
Turkistonda
13Uruşda yengilgandan keyin Anvar avval Germaniyaga, söng Rossiyaga ketgan. Inglizça Vikipediyaga köra, 1921-yil noyabrida sovet rahbariyati uni Buxoro Xalq Sovet Respublikasiga, mahalliy qözğolonni bostiriş işlariga kömaklaşiş uçun yuborgan. Biroq u Buxoroga yetib kelgaç, yaşirin aloqalar örnatib, bolşeviklarga qarşi kuraşayotgan istiqlolçilar (sovet adabiyotida «bosmaçilar») tomoniga ötgan. Rusça Vikipediyaga köra, dastlab u Ibrohimbek qöl ostida bir neça oy «faxriy asir» bölib turgan, keyin sobiq Buxoro amiri Olimxon tomonidan istiqlolçilar qöşinlarining boş qömondoni etib tayinlangan. Anvar tarqoq guruhlarni birlaştirib, nemis namunasidagi intizomli qöşinga aylantirişga uringan; 1922-yil boşida Şarqiy Buxoroning katta qismi uning nazorati ostiga ötgan.
1922-yil mayida Qizil Armiya hujumga ötgaç, Anvar poşo bir qator mağlubiyatlarga uçrab, Duşanbeni taşlab çiqqan. ÖzME'ga köra, u 4-avgust kuni Boljuvonga kirib kelgan qizil qöşinga qarşi kiçik guruh bilan hujumga ötganda halok bölgan. Rusça Vikipediyaga köra, jang Boljuvondan 25 km uzoqlikdagi Çağana qişloği yaqinida bölib ötgan.
Xotirasi
13Inglizça Vikipediyaga köra, 1996-yilda Anvar poşoning xoki Turkiyaga olib ketilib, Istanbuldagi Ozodlik yodgorligi yonida qayta dafn etilgan. Uning faoliyati bugungi kungaça turliça baholanadi: turk millatçiligi tarixidagi örni e'tirof etilsa-da, uruş yillaridagi qatağonlar uçun javobgarligi qattiq tanqid qilinadi.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Anvar Poşo // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/2857 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAAnvar Poşo. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/2857
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/2857
Zamondoşlari
Manbalar
3 ta manba- 1Inglizça Vikipediya: Enver Paşaen.wikipedia.org
- 2Rusça Vikipediya: Энвер-пашаru.wikipedia.org
- 3ÖzME, 1-jild, 474-b.manbaa.uz · ÖzME, 1-jild, 474-b.
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.