Baluan Şolaq

Baluan Şolaq (asl ismi Nurmağanbet Baymirzauli, qozoqça: Baluan Şolaq) — qozoq xalq kompozitori, xonanda va kuraşçi. U qöşiqçilik hamda kuç va çavandozlik san'atini birga rivojlantirgan şaxs sifatida tanilgan.

Manbalarga köra, u 1864-yilda tuğilgan. Tuğilgan joyi haqida manbalar turliça ma'lumot beradi: rus tilidagi Vikipediyada Şu daryosi böyidagi Xantau toğlari yaqinidagi köçib yuruvçi aul (hozirgi Jambil viloyati) deyilgan, inglizça Vikipediyada esa hozirgi Akmola viloyatidagi Qoraotkel qişloği körsatilgan; özbekça Vikipediyada bobolari yoşligida Arkaga köçib kelgani aytilgan. Inglizça manbada tuğilgan sana 11-dekabr deb berilgan. Vafoti haqida ham ma'lumotlar farqlanadi: özbekça Vikipediyada sarlavhada 1864–1919, matnda esa 1916-yil körsatilgan; rus va ingliz manbalarida 1919-yil.

U Katta juzning Dulat qabilasidan çiqqan. Otasi Baymirza duradgor bölgan. „Bolvon Şölaq“ laqabi yoşligida barmoqlari kuyib yoki sovuqdan şikastlangani bilan boğliq: özbekça manbada barmoğini kuydirgani, rus manbasida öng qöl barmoqlarini sovuqda yöqotgani, ingliz manbasida öng qöli kuyganligi aytiladi. Özbekça Vikipediyaga köra, u Ğanikey ismli qizga uylangan; rus manbasiga köra, uning uç farzandi — Isajar, Qudaybergen va Baten bölgan.

U 14 yoşidan kuraşga tuşgan. Çopayotgan ot ustida turiş, otning qorni ostiga tuşiş kabi hiylalarni bajargan. Rus manbasiga köra, Omskdagi musobaqada polvon Sevrni yelkasini yerga tekkizgan, Koyandi yarmarkasida esa polvon Karon (Koren) bilan kuraşda uning qovurğasini sindirgan. Bu voqea yilini özbekça manba 1899-yil (35 yoşida), rus manbasi 49 yoşida deb körsatadi. Ingliz manbasiga köra, u yarmarkalarda 816 kg oğirlikni kötargan; özbekça manbada taxminan 830 kg tuproq kötargani yoziladi.

U Birjan sal va Aqan seri qöşiqlarining ijroçisi va tarğibotçisi bölib, ularni öz ustozlari deb bilgan, ularning an'analarini davom ettirib, özi ham qöşiqlar yaratgan. Qişloqma-qişloq yurib, atrofiga xonandalar, polvonlar va san'atkorlarni töplab, guruh tuzgan. Kökşetov, Qoraotkel, Bayanaul, Irtiş böyi va Sarisu hududlarida bölgan.

Qöşiqlari orasida „Aşili-ayiriq“, „Bolvon Şölaq“, „Dikildek“, „Kökşetov“, „Qosalqa“, „Qos baraban“, „Jeldirme“ bor. Eng maşhurlari — sevgi lirikasi „Ğaliya“ va „Sentyabr“. A. V. Zatayeviç uning bir neça qöşiğini yozib olib, „Qozoq xalqining 1000 qöşiği“ va „Qozoqning 500 qöşiği va kuyi“ töplamlariga kiritgan.

Sabit Mukanovning „Baluan Şolaq“ kitobi (1980) uning hayotiga bağişlangan. Olmaotadagi 1967-yilda qurilgan, 5000 örinli madaniyat va sport saroyi uning nomi bilan ataladi.