Imom al-Buxoriy yodgorlik majmuasi
SaqlaşÖqiş: 3 daqiqa
Imom al-Buxoriy yodgorlik majmuasi — Samarqand yaqinidagi Xartang qişloğida, hadisşunos olim Al-Buxoriy dafn etilgan joyda barpo etilgan me'moriy majmua va ziyoratgoh. ÖzME qişloqni Samarqand viloyatining Çelak tumanida deb körsatadi, özbekça Vikipediya esa Payariq tumanida deb yozadi. Hozirgi majmua 1998-yilda qurib bitkazilgan; u ziyoratgoh, namozgoh va hadis ilmini örganiş markazi vazifalarini birlaştiradi.12
Tarixi
13Al-Buxoriy 870-yilda Xartangda vafot etgan va şu yerdagi qabristonga dafn qilingan. Özbekça Vikipediyaga köra, uning «Al-Jome' as-sahih» asari şuhrat qozongaç, qabr Movarounnahrdagi eng közga körinarli ziyoratgohlardan biriga aylangan. ÖzME'ga köra 16-asrda qabr ustiga kiçik maqbara, yoniga masjid qurilib, hovliga çinorlar ekilgan; bu çinorlarning bir qismi hozirgaça saqlanib qolgan.
Sovet davrida dinga qarşi siyosat tufayli majmua qarovsiz qoldi. Özbekça Vikipediyaning yozişiça, 1950-yillarning örtalariga kelib inşootlar vayronaga aylangan, keyinroq xorijiy musulmon mehmonlarning ziyorat istagi tufayli joy tartibga keltirilib, Örta Osiyo va Qozoğiston musulmonlari diniy boşqarmasiga topşirilgan. Rusça Vikipediyaga köra 1974-yilda Samarqandda olimning tavalludiga 1200 yil töliş munosabati bilan xalqaro anjuman ötkazilgan.
Mustaqillikdan keyin Özbekiston Vazirlar Mahkamasining 1997-yil 29-apreldagi qarori bilan Imom al-Buxoriy tavalludining hijriy-qamariy hisobda 1225 yilligini nişonlaş boşlandi va qabr örnida yangi majmua qurilişi rejalaştirildi. ÖzME'ga köra loyiha Islom Karimov rahbarligida tayyorlangan, qurilişda Samarqand, Buxoro, Xiva, Toşkent, Andijon, Namangan, Qöqon va Şahrisabz ustalari qatnaşgan. Özbekça Vikipediyaga köra 2025-yilda majmua sezilarli kengaytirilib, balandligi 75 metrlik tört minora, 10 ming kişiga möljallangan yangi masjid va muzey qurilgan, umumiy maydoni 44 gektarga yetgan.
Me'moriy tuzilişi
13Majmua binolari an'anaviy Örta Osiyo me'morçiligi unsurlari — peştoq, ravoq, gumbaz va ayvon asosida loyihalangan va keng hovli atrofida joylaşgan. ÖzME'ga köra:
- Kiriş qismi. Janubga qaragan uzun ma'muriy bino (106×12 m) bölib, unga uçta peştoqli darvozaxona orqali kiriladi. Markaziy darvozaxona mahobatli peştoq bilan bezatilgan, uning miyonsaroyi diametri 10,5 m lik moviy gumbaz bilan yopilgan. Peştoq yonidagi koşinlar orasiga arab va lotin yozuvlarida qurilişi haqidagi lavha örnatilgan.
- Maqbara. Majmuaning asosiy öqi maqbarada tugaydi. U kvadrat tarxli (9×9 m), balandligi 17 m; taşqi gumbazi qobirğali bölib, Amir Temur maqbarasi gumbazini eslatadi. Devorlari zangori, havorang va oq sirli koşin, marmar, oniks va granit bilan qoplangan, girih naqşlari orasiga hadislar bitilgan. Markazda oçiq yaşil oniksdan işlangan sağana turadi, uning ostidagi daxmaga zina orqali tuşiladi.
- Masjid. Hovlining çap tomonida joylaşgan; xonaqoh qismining maydoni 786 m², peşayvoni 214 m². Unda bir vaqtda 1500 ga yaqin kişi namoz öqiy oladi.
- Kutubxona binosi. Hovlining öng tomonidagi peştoqli binoda kutubxona va ilmiy xodimlar xonalari bor; kutubxonada Qur'onning qadimiy qölyozmalari va al-Buxoriy asarlarining naşrlari saqlanadi.
- Dorul hadis. Maqbara orqasida hadis ilmini örganişga möljallangan öquv markazi joylaşgan.
Hovlida hovuz, favvora va eski çinorlar saqlangan. Bezakda ganç öymakorligi, böyama naqş va rangli koşinlar uyğun tarzda qöllangan.
Ahamiyati
13Majmua bugun Özbekistondagi eng yirik ziyoratgohlardan biri va zamonaviy milliy me'morçilikning yirik namunasi hisoblanadi. Özbekça Vikipediya unda bir neça me'moriy maktab an'analari mujassam etilganini ta'kidlaydi.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Imom al-Buxoriy yodgorlik majmuasi // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/2476 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAImom al-Buxoriy yodgorlik majmuasi. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/2476
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/2476
Manbalar
3 ta manba- 1Özbekça Vikipediya: Imom al-Buxoriy yodgorlik majmuasiuz.wikipedia.org
- 2Rusça Vikipediya: Muhammad al-Buxoriyru.wikipedia.org
- 3ÖzME, 2-jild, 750–751-b.manbaa.uz · ÖzME, 2-jild, 750–751-b.
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.