Yoqub Bek
SaqlaşBoşqa nomlari: Yakub Beg
Öqiş: 2 daqiqa
Yoqubbek (Muhammad Yoqubbek Badavlat, Otaliq ğoziy) — Qöqon xonligining harbiy va davlat arbobi, Yettişahar davlatining hukmdori. U Piskentda tuğilgan va Şarqiy Turkistonda 1865–1877-yillarda hokimiyat tepasida turgan.
Hayoti
13Uzbekça Vikipediyaga köra, Yoqubbek 1820-yilda Piskentda tuğilgan. Otasi Pirmuhammad Mirzo Qurama qişloğining qozisi bölgan. Rus va ingliz manbalarida ham tuğilgan yil 1820 deb körsatiladi, biroq rus Vikipediyasiga köra uning tuğilgan yili aniq ma'lum emas: general Kuropatkin ma'lumotiga köra, uning atrofidagilar yoşini 58–64 deb aytgan (ya'ni 1812–1818-yillar), kaşğarlik tarixçi Muso Sayromiy yozuvlari esa 1827–28-yillarga işora qiladi. Zamonaviy tarixçilar 1820-yilni eng işonarli deb hisoblaydi.
Uning kelib çiqişi haqida ham turliça fikrlar bor. Biograf D. Bolger uni tojik deb yozgan; ingliz Vikipediyasiga köra, Buyuk Sovet Ensiklopediyasi ham şunday deydi. Rus manbasida 19-asrda etnik mansublik tuşunçasi hozirgidan farq qilgani, yordamçisi Mirza Ahmad uni sartlarga mansub deb hisoblagani qayd etilgan.
Uzbekça maqolaga köra, u 1845-yilda Toşkentda askarlikka çaqirilgan, söng xon urdasida mahram, ellikboşi, yuzboşi va ponsod lavozimlarida xizmat qilgan, Çinoz, Avliyoota va Oqmaçitga bek bölgan. Xudoyorxon uni 1852-yilda Xöjand begi etib tayinlagan. 1853-yilda Xudoyorxonga qarşi muvaffaqiyatsiz fitnadan söng Buxoroga ketgan, 1858-yilda Xudoyorxon ağdarilgaç Qöqonga qaytgan.
Yettişahar hukmdori
131864-yilda Şarqiy Turkistonda Manjur imperiyasiga qarşi kuraş boşlandi. 1865-yilda Yoqubbek Buzrukxöjaning quşbegisi (rus manbasida harbiy yordamçisi) sifatida Qaşqarga yuborildi. U Buzrukxöjaning davlat işlariga qobiliyatsizligidan foydalanib, hokimiyatni öz qöliga oldi. Özbekça maqolaga köra, Ili sultonligidan taşqari tört xonlikni (Qaşqar, Xötan, Kuçor, Urumçi) birlaştirib Yettişahar davlatini tuzgan. Rus manbasi 1870-yildan unga «Otaliq ğoziy Badavlat» unvoni berilganini va Buxoro amiri hamda Usmonli sultoni unga amir unvonini bergan deb yozadi.
U aniq taşqi siyosiy yönalişga ega bölmay, Buyuk Britaniya, Turkiya va Rossiya örtasida muvozanat saqlaşga urindi; Turkiston general-gubernatori K. P. Kaufman bilan çegara masalasida muzokaralar olib bordi. Davlatning tayançi mahalliy yer egalari va ruhoniylar edi. Uning davrida köplab masjid, madrasa va karvonsaroylar qurilgan. Ingliz manbasi esa uning hukmronligi mahalliy aholi orasida maşhur bölmagan, soliqlar oğir va savdo pasaygan, deb yozadi.
Vafoti va oqibatlari
13Yoqubbek 1877-yilda Körlada vafot etdi. Ölim sababi haqida manbalar turliça yozadi: özbekça Vikipediyaga köra, uni Xötan begi Niyoz Hakim zaharlagan; boşqa ma'lumotlarda qisqa kasallik, öz joniga qasd qiliş yoki jangda halok böliş tilga olinadi, zamonaviy tarixçilar esa tabiiy ölimni (insult) ehtimolroq deb hisoblaydi. Sanasi ham aniq emas: xitoy manbalari 22-may, Kuropatkin 29-may, rus Vikipediyasi 29-may (va boşqa joyda 31-may) deb körsatadi.
Vafotidan keyin taxt uçun kuraş boşlandi va 1878-yilda Xitoy Yettişahar davlatini tugatib, Şarqiy Turkistonda öz hukmronligini qayta tikladi. Xitoy qöşinlari uning jasadini ommaviy ravişda yondirgan.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Yoqub Bek // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/1192 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAYoqub Bek. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/1192
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/1192
Hayot yöli 9 bekat · Globusda köriş →
Piskent 1820–1845 · 25 yil
Piskentda tuğilgan va yoşligini ötkazgan.
Toşkent 1845–1846 · 1 yil
1845-yilda Toşkentda askarlikka çaqirilgan.
Çinoz 1846–1847 · 1 yil
Çinozga bek qilib tayinlangan.
Qizilörda 1847–1852 · 5 yil
Oqmaçitda bek va quşbegi bölib xizmat qilgan.
Xöjand 1852–1853 · 1 yil
Xudoyorxon uni Xöjand begi qilib tayinlagan.
Buxoro 1853–1858 · 5 yil
Xudoyorxonga qarşi fitna muvaffaqiyatsiz bölgaç, Buxoroga köçib ketgan.
Qöqon 1858–1865 · 7 yil
Xudoyorxon taxtdan ağdarilgaç, Qöqonga qaytgan.
Qaşqar 1865–1877 · 12 yil
Qaşqarda hokimiyatni qölga olib, Yettişahar davlatini boşqargan.
Korla 1877
Vafot etdi
Zamondoşlari
Manbalar
2 ta manba- 1Wikidata: Q558247wikidata.org · 5 ta fakt manbasi
- 2https://uz.wikipedia.org/wiki/Yoqub_Bekuz.wikipedia.org
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.