Abdullatif (temuriy)
SaqlaşBoşqa nomlari: Mirzo Abdullatif · Abdal-Latif Mirza
Öqiş: 2 daqiqa
Abdullatif — Temuriylar sulolasi vakili, Uluğbekning öğli. U 1449-yilda otasini engib, Samarqand taxtini egallagan va taxminan olti oy hukmronlik qilgan.
Hayoti
13Manbalarda tuğilgan yili turliça berilgan: özbekça Vikipediyada 1423-yil, rus va ingliz Vikipediyalarida taxminan 1420-yil körsatilgan. Ingliz manbasiga köra, u Uluğbekning uçinçi öğli, rus manbasiga köra esa ota-onasining katta öğli bölgan. U Şohrux Mirzo saroyida, Hirotda tarbiya olgan. Harbiy yurişlarda qöşinning öng qanotiga qömondonlik qilgan. Ingliz manbasida u Balx hokimi sifatida otasi xizmatida bölgani aytiladi.
Taxt uçun kuraş
131447-yilda Şohrux vafotidan söng Gavharşodbegim va Tarxon amirlar Abdullatifni oliy boş qömondon etib tayinlab, amakivaççasi Alouddavlani taxtga ötqazgan. Bundan norozi bölgan Abdullatif Alouddavlaga qarşi uruş oçgan, ammo Nişopur yaqinidagi jangda yengilib, hibsga olingan. Uluğbek farzandi hayotini saqlaş uçun sulh tuzgan: Alouddavla Xuroson hukmdori deb tan olingan, Abdullatifga Balx ulusi berilgan.
1448-yilda Abdullatif Alouddavla va Abulqosim Boburga qarşi janglarda qatnaşgan. Keyin toj-taxt uçun otasiga qarşi Abulqosim Bobur bilan ittifoq tuzgan. 1449-yilda Amudaryo boyida ikki qöşin uç oy qarama-qarşi turgan. Samarqandda beklar isyon kötargani uçun Uluğbek poytaxtga qaytgan, Abdullatif esa daryodan ötib Termiz va Şahrisabzni egallagan. U Samarqand yaqinidagi Dimişq qişloği yonida otasini mağlub etib, taxtni olgan.
Uluğbekning qatl etilişi
13Özbekça va rus manbalariga köra, Abdullatifning roziligi bilan Uluğbek va ukasi Abdulaziz Mirzo qatl etilgan. Rus manbasida diniy şaxslar va qozilar hukm çiqargani aytiladi. Ingliz manbasiga köra, Abdullatif Uluğbekka Makkaga haj qilişga ruxsat bergan, ammo yölda uni öldirtirgan; şu sababli unga «Padarkuş» (otasini öldiruvçi) laqabi berilgan. Rus manbasida Alişer Navoiy şe'rlarida Abdullatifni qoralagani qayd etilgan.
Ölimi
13Abdullatif taxminan olti oy hukmronlik qilgan. U 1450-yil 8-mayda Uluğbekning navkari Bobo Husayn bahodir tomonidan öldirilgan (ingliz manbasida sana 9-may, amirlar suiqasdi deb körsatilgan). Rus manbasiga köra, u Samarqanddagi Oqsaroy maqbarasiga dafn etilgan bölişi taxmin qilinadi. Uning örniga amakivaççasi Abdulla ibn Ibrohim sultan taxtga çiqqan.
Şaxsiyati
13Özbekça manbada Abdullatif öjar, xudbin va şuhratparast bölsa-da, ilm ahliga ixlosmand, falakiyot va tarix bilan şuğullangan, şe'rlar bitgani aytiladi. Rus manbasi uni harbiy iqtidorli, şe'r yozgan, ammo qattiqqöl odam deb tasvirlaydi.
Oilasi
13Ingliz manbasiga köra, xotini Şohsultonoğa bölib, undan beşta öğil (Abulrazzoq, Ahmad, Mahmud, Juki, Muhammad Boqir) va bir qiz (Qatak Sultonbegim) tuğilgan.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Abdullatif (temuriy) // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/1238 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAAbdullatif (temuriy). (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/1238
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/1238
Zamondoşlari
Manbalar
1 ta manba- 1Wikidata: Q2820919wikidata.org · P106, P569 (Yulian taqvimi), P19, P570 (Yulian taqvimi), P20
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.