Abd al-Malik II (Somoniy)
SaqlaşBoşqa nomlari: Abd al-Malik II
Öqiş: 2 daqiqa
Abdulmalik II Abu-l-Favaris ibn Nuh — Somoniylar sulolasidan çiqqan Movarounnahr hukmdori. U 999-yilda hukmronlik qilgan va uning davrida Somoniylar davlati amalda tugatilgan.
Kelib çiqişi va taxtga çiqişi
1,3Abdulmalik Nuh ibn Mansurning öğli bölib, Mansur II ning ukasi edi. 999-yil fevralida (rus tilidagi maqolada — 1 fevralda) Mansur II taxtdan ağdarilib, közlari kör qilindi. Abdulmalikni amir etib Foiq va sarkarda Begtuzun tayinladi. Aynan şu ikki kişi Mansurni ham taxtdan ağdargan edi va davlat hokimiyatining katta qismini birgalikda nazorat qilardi.
Ğaznaviylar bilan uruş
1,3Mansurning ağdarilişidan Ğazna hukmdori Mahmud Ğaznaviy bahona sifatida foydalandi: u Somoniylar qölida qolgan Xurosonning qolgan qismini zabt etmoqçi böldi. Biroq Mahmud Begtuzun, Foiq va Köhiston hukmdori Abulqosim Simjuriyni juda kuçli raqib deb hisobladi. Şu sababli 999-yil bahorida ular bilan sulh tuzdi va Balx hamda Hirotni özida saqlab qoldi.
Ittifoqçilar Mahmud laşkarining orqa qismiga hujum qilib, sulhni buzdilar. Mahmudning qöşini saqlanib qolgan edi, şuning uçun jang qayta boşlandi. Birinçi manbaga köra, 999-yil 16-mayda Abdulmalik va qömondonlari Marv yaqinidagi jangda qattiq mağlubiyatga uçradi. Abdulmalik Xurosonni Mahmudga qoldirib, Buxoroga qaytdi. Mahmud Amudaryoning janubidagi barça yerlarni egalladi. U şuningdek, şu paytgaça Somoniylarning sodiq vassallari bölgan Çağoniylar va Amudaryo şimolidagi boşqa kiçik davlatlarning sadoqatini ham qozondi.
Qoraxoniylar hujumi va taxtdan ayrilişi
1,3Abdulmalik va Foiq (keyinroq ularga Begtuzun qöşilgan) Mahmudga qarşi yangi hujum uçun kuç töplaşga urindi. Biroq Foiq tez orada vafot etdi. Taxminan şu paytda Qoraxoniylar Nasr boşçiligida bosqinni boşladi.
Abdulmalik öz fuqarolarining duşmanligiga duç keldi va turklar hujumi oldida ojiz qoldi. Yaqinlaşayotgan duşmanga qarşi xalq uruşini uyuştirişga uriniş muvaffaqiyatsiz tugadi. Hukumatning masjid minbarlaridan öqilgan murojaatiga aholi loqayd munosabatda böldi. Turkiy qöriqçilar boşliqlari esa duşman tomoniga ötdi.
999-yil 23-oktabrda Nasr Buxoroga jangsiz kirdi. Abdulmalik Somoniylar oilasining boşqa vakillari bilan birga Özganga surgun qilindi. Ingliz tilidagi maqolada esa u şunçaki asirga olingani aytiladi.
Oqibatlari
1,3Keyingi yillarda Abdulmalikning ukasi Ismoil Muntasir Somoniylar yerlarining bir qismini vaqtinça qaytarib oldi. Şunday bölsa-da, Somoniylar davlati amalda tugatilgan edi.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Abd al-Malik II (Somoniy) // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/1327 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAAbd al-Malik II (Somoniy). (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/1327
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/1327
Zamondoşlari
Manbalar
1 ta manba- 1Wikidata: Q307293wikidata.org · P106, P569 (Yulian taqvimi), P19
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.