Saolibiy
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Saolibiy, töliq ismi Abu Mansur Abdulmalik ibn Muhammad ibn Ismoil as-Saolibiy (961, Nişopur — 1038) — Arab tilida ijod qilgan yozuvçi, adabiyotşunos, tilşunos va tarixçi. U X asr oxiri — XI asr boşidagi Movarounnahr, Xorazm va Xuroson adabiy muhiti haqida eng muhim ma'lumot beruvçi tazkiralar muallifi sifatida tanilgan. Rusça Vikipediya uni arab filologi deb ta'riflaydi va uslubşunoslik hamda leksikologiyaga oid asarlar yozgani, antologiyalar tuzganini qayd etadi.1
Hayoti
13ÖzME'ga köra, Saolibiy Arabiston, Iroq, Ispaniya, Xuroson va Movarounnahr böylab köp sayohat qilgan. 992-yilda Buxoroga, keyinroq Xorazmga kelgan va xorazmşoh Abul Abbos Ma'mun (1009–1017-yillarda hukmronlik qilgan) saroyida xizmat qilib, unga bir neça asarini bağişlagan. Rusça Vikipediyaga köra, u ğaznaviylar saroyida tarixnavis sifatida ham faoliyat yuritgan.
«Yatimat ud-dahr»
13Olimning eng maşhur asari — «Yatimat ud-dahr fi mahosin ahl al-asr» («Asr ahlining fozillari haqida zamonaning durdonasi») tazkirasi. ÖzME'ga köra, uning birinçi tahriri 994–1000-yillarda yozilgan, 1011–1017-yillarda muallif uni qayta işlab, kengaytirgan va xorazmşoh Ma'munga taqdim etgan. Tazkira muqaddima va tört qismdan, jami qirq bobdan iborat bölib, X asr va XI asr boşlarida arab tilida yozgan movarounnahrlik va xurosonlik köplab şoirlarning hayoti va ijodini yoritadi. Rusça Vikipediyaga köra, asardagi materiallar mamlakatlar böyiça tartiblangan, har bir muallif şe'rlaridan namunalar uning qisqaça tarjimai holi bilan birga berilgan; kitob 1887-yilda Damaşqda tört jildda naşr etilgan.
Keyinroq Saolibiy «Tatimmat al-Yatima» («Yatima»ga qöşimça, 1032–1038) asarini yozib, unga avvalgi tazkiraga kirmay qolgan yoki keyin taniqli bölgan 209 nafar şoir haqidagi ma'lumotlarni jamlagan; ÖzME'ga köra, ulardan 104 nafari Movarounnahr va Xurosondan bölgan.
Boşqa asarlari
13ÖzME'ga köra, «Kitob latoif al-maorif» («Ajoyib ma'lumotlar haqida kitob») asari buvayhiylar vaziri as-Sohibga bağişlangan; unda islomgaça va islom davridagi şoirlar, xalifalar, sarkardalar va boşqa maşhur kişilar, ularning laqablari haqida noyob ma'lumotlar, tarixiy-etnografik lavhalar keltirilgan. Saolibiy Eron podşohlari tarixiga bağişlangan «Ğurar axbor muluk al-furs va siyarihim» asari, «Şohnoma» va şe'riy devon ham yaratgan. Ayrim asarlarini Jurjon hukmdori Qobus ibn Vuşmgirga bağişlagan. Rusça Vikipediya uning sözlarni ma'no guruhlariga ajratib bergan «Fiqh al-luğa» luğaviy asarini, sinonimlar töplami, notiqlik san'ati, latifalar va maqollarga oid kitoblarini ham tilga oladi.
Özbek tilidagi tarjimalar
13ÖzME'ga köra, Saolibiyning köp asarlarini şarqşunos Ismatulla Abdullayev özbek tiliga tarjima qilgan. «Yatimat ud-dahr» Toşkentda 1976-yilda tört jildda, «Kitob latoif al-maorif» 1987-yilda naşr etilgan.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Saolibiy // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/2516 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APASaolibiy. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/2516
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/2516
Zamondoşlari
Manbalar
2 ta manba- 1Rusça Vikipediya: Ас-Саалибиru.wikipedia.org
- 2ÖzME, 7-jild, 170-b.manbaa.uz · ÖzME, 7-jild, 170-b.
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.