Sulton Sanjar
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Sulton Sanjar (töliq ismi — Muizz ad-dunyo vad-din Abul Xoris Ahmad Sanjar ibn Malikşoh; 1086-yil 6-noyabr, Sinjar şahri, Yuqori Mesopotamiya — 1157-yil may, Marv) — Saljuqiylar davlatining sultoni (1118–1157). U sulton Malikşohning kenja öğli bölib, uning davrida Saljuqiylar sultonligining şarqiy qismi eng katta qudratga erişgan. Inglizça Vikipediyaga köra, Sanjarning vafoti bilan yaxlit Saljuqiylar saltanati amalda barham topgan.1
Xuroson hokimi
1,3Inglizça Vikipediyaga köra, 1097-yilda akasi sulton Berkyaruq Sanjarni Xuroson hokimi etib tayinlagan va u malik unvoni bilan bu ölkani yigirma yildan ortiq boşqargan. 1117-yilda Ğazna yaqinidagi jangda u Bahromşohni qöllab, uni Ğaznaviylar taxtiga özining vassali sifatida ötqazgan. ÖzME'ga köra, akasi sulton Muhammad 1118-yilda vafot etgaç, Sanjar butun saljuqiylar ustidan oliy hokimiyatni qölga olgan.
Qudrat çöqqisida
1,3ÖzME'ga köra, Sanjar şarqiy mulklariga Mozandaron, Tabariston, Seyiston, Qumis, Ray va Damğon kabi viloyatlarni qöşib, poytaxtni Marvga köçirgan; Movarounnahr va Xorazm ham uning hokimiyatini tan olgan. Ğarbiy saljuqiylar sultonligi (Ğarbiy Eron, Iroq, Ozarbayjon) va Qoraxoniylar ham uning siyosiy ta'siri ostida bölgan. Inglizça Vikipediyaga köra, 1130-yilda u Samarqandni qamal qilib egallagan. ÖzME qayd etişiça, bu davrda Sanjar nomi Qaşqardan Yamangaça, Ğaznadan Ummongaça bölgan masjidlarda xutbada tilga olingan.
Mağlubiyatlar
1,31140-yillardan Sanjarning kuçi susaya boşlagan. 1141-yilda Samarqand yaqinidagi Qatvon dalasida saljuqiy va qoraxoniy qöşinlari qoraxitoylar va ularning ittifoqçilaridan qattiq mağlubiyatga uçragan. Sulton bir hovuç otliq bilan zörğa jon saqlab, Marvga qaytgan va Movarounnahr uning qölidan ketgan.
Keyingi zarbani Balx va Xuttalon atrofida köçib yurgan ğuzlar (öğuzlar) bergan. ÖzME'ga köra, soliqlar oşirilganidan norozi bölgan ğuzlarga qarşi Balx hokimi Kömaçning yurişi muvaffaqiyatsiz tugagan, söng amirlar sultonni katta yurişga köndirgan. Ğuzlar tovon tölab sulh tuzişni taklif qilgan bölsa-da, jang boşlangan va 1153-yilda Sanjar qöşini yengilib, sultonning özi asirga tuşgan. Ğuzlar Xurosonni, jumladan Marv va Nişopurni talagan, biroq Sanjarni hurmat bilan, «faxriy tutqun» sifatida saqlagan. ÖzME Juvayniyga tayanib yozişiça, 1156-yilda Termiz hokimi Ahmad ibn Abu Bakr yuborgan otliqlar sultonni ozod qilib, Termizga olib kelgan. Söng Sanjar Marvga qaytgan, ammo avvalgi qudratini tiklay olmagan va köp ötmay vafot etgan.
Madaniyat homiysi
1,3ÖzME'ga köra, Sanjar saroyida öz davrining maşhur şoir va olimlari töplangan, u Marv va boşqa şaharlarda köp imoratlar qurdirgan. Inglizça Vikipediyaga köra, uning hukmronligi fors şe'riyatining gullagan davri bölgan: saroyda Muizziy, Nizomiy Aruziy va Anvariy kabi şoirlar xizmat qilgan. Sanjar keyinçalik fors adabiyoti va miniatyuralarida, xususan, Nizomiy Ganjaviy «Xamsa»sida obraz sifatida aks etgan. Sulton Marvda dafn etilgan; qabri ustiga qurilgan ulkan maqbara örta asr me'morligining maşhur namunalaridan biri hisoblanadi.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Sulton Sanjar // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/2670 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APASulton Sanjar. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/2670
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/2670
Zamondoşlari
Manbalar
2 ta manba- 1Inglizça Vikipediya: Ahmad Sanjaren.wikipedia.org
- 2ÖzME, 7-jild, 140–141-b.manbaa.uz · ÖzME, 7-jild, 140–141-b.
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.