Nasafiy (tariixçi)
SaqlaşBoşqa nomlari: Najmiddin an-nasafiy as-samarqandiy · Abu Hafs Omar al-Nasafi
Öqiş: 2 daqiqa
Nasafiy, Abu Hafs Najmiddin Umar ibn Muhammad an-Nasafiy — örta asrlarda yaşagan tarixçi, faqih, muhaddis, mufassir va tilşunos olim. U hanafiy mazhabi vakili bölib, asarlarida fiqh, kalom, tafsir, hadis va Samarqand ulamolari tarixini yoritgan.
Hayoti
13Uzbekça maqolaga köra, olimning töliq ismi manbalarda Najmuddin Abu Hafs Umar ibn Muhammad ibn Ahmad ibn Ismoil ibn Muhammad ibn Ali ibn Luqmon an-Nasafiy as-Samarqandiy şaklida beriladi. Asli Nasafdan bölgani uçun «an-Nasafiy», umrining asosiy qismini Samarqandda ötkazgani uçun «as-Samarqandiy» deyiladi. Nasafning qadimiy nomi Naxşab bölgani sababli ba'zi manbalarda «an-Naxşabiy» şakli ham uçraydi.
Tuğilgan yili haqida manbalar turliça ma'lumot beradi: özbekça Vikipediyada 1069 va 461/1068-yil, rusça Vikipediyada 1068-yil, inglizça Vikipediyada 1067-yil körsatilgan. Vafoti 1142-yilga oid bölib, özbekça maqolada 3-oktyabr, rusça maqolada 2-dekabr deyilgan; vafot joyi — Samarqand. Özbekça maqolada u Çokardiza qabristoniga, Abu Mansur Moturidiy yoniga dafn etilgani aytiladi.
Nasafiy yoşligini Nasafda ötkazgan, 30 yoşidan keyin Samarqandga borgan va u yerdagi «Dor al-juzjoniya» markazida tahsil olib, keyinçalik mudarrislik qilgan. 1113-yili hajga yöl olgan; Bağdodda Amir Xumor-tegin madrasasida hadisdan dars bergan, Saraxsda ham ulamolardan hadis eşitgan. Özbekça maqolaga köra, u 550 şayxdan hadis rivoyat qilgan.
Ustoz va şogirdlari
13Ustozlari orasida Abu Rajo Qutayba an-Nasafiy, Abul Hasan al-Kasbaviy, Ismoil an-Nuhiy, Abul Yusr al-Pazdaviy va Abu Ali an-Nasafiy tilga olinadi. Öğli Abul Lays Ahmad (al-Majd) ham şogirdlari qatorida zikr etilgan; u 1157-yilda haj qaytişida qaroqçilar hujumida halok bölgan. Rusça va inglizça maqolalarda eng maşhur şogirdi sifatida «al-Hidoya» muallifi Burhoniddin al-Marginoniy körsatiladi. Abu Sa'd as-Sam'oniy Nasafiy bilan maktublar orqali aloqada bölgan va undan ijoza olgan.
Ijodi
13Rusça va inglizça maqolalarga köra, Nasafiy taxminan yuzta asar muallifi. Asosiy asarlari:
- «Aqoid an-Nasafiy» — hanafiy nuqtayi nazaridan sunniy aqida bayoni. Unga Taftazoniy (vaf. 1390) şarh yozgan; inglizça maqolada 17-asrgaça ellikdan ortiq şarh yozilgani aytiladi.
- «at-Taysir fit-tafsir» — Qur'on tafsiri; özbekça maqolada 3 kitobdan iborat deyilgan, inglizça maqolada 2019-yilda 15 jildda naşr etilgani qayd etilgan.
- «al-Manzumat an-nasafiya fil-xilofiyot» — fiqhdagi ixtiloflarga bağişlangan nazmiy asar. Unga «Hasrul-masoil va kasrud-daloyil» nomli şarh yozilgan.
- «Risolayi Najmiya» — tasavvufga doir kitob.
- «al-Qand fiy zikri ulamoi Samarqand» — Samarqand ulamolari tarjimai holi va ularning hadislariga bağişlangan asar. Qölyozmaning faqat «xo»dan «kof» harflarigaça bölgan qismi saqlangan. Qisqartirilgan özbekça tarjimasi «Samarqandiya» nomi bilan 2001-yilda çop etilgan.
Inglizça maqolaga köra, «Aqoid» Nasafiyning ustozi Abul Muin an-Nasafiy asarining qisqaça bayoni sifatida yozilgan; ba'zi arabça manbalar bu asarning muallifligiga şubha bildirgan, ammo forsça qölyozma uni tasdiqlaydi.
Baholanişi
13Sam'oniy uni imom, faqih va fozil kişilardan deb ta'riflagan, uning fiqhiy va hikmatli şe'rlari borligini yozgan.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Nasafiy (tariixçi) // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/1375 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APANasafiy (tariixçi). (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/1375
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/1375
Hayot yöli 2 bekat · Globusda köriş →
Qarşi 1068–1098 · 30 yil
Nasafda tuğilgan, yoşlik davrini ötkazgan va ilk tahsilini şu şaharda olgan.
Samarqand 1098–1113 · 15 yil
30 yoşidan keyin Samarqandga borib, Dor al-juzjoniya markazida öqigan va tahsilini davom ettirgan.
Zamondoşlari
Manbalar
2 ta manba- 1Wikidata: Q5701959wikidata.org · 5 ta fakt manbasi
- 2https://uz.wikipedia.org/wiki/Nasafiy_(tarixchi)uz.wikipedia.org
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.