Tabiati. J. Atlas toğlarining markaziy qismida va Sahroi Kabirda joylaşgan. Örta dengiz sohili subtropik, qolgan qismi tropik mintaqada. Tel-Atlas, Saxroi Kabir Atlasi tizmalari, Ores va Varsenis toğlarini çukur daralar kesib ötgan. Tog oralaridagi tekislik va platolarda şör kul (sebx)lar, şim.-şarkdagi katta past-tekislikda kumliklar uçraydi. Jan.-şarkda zinapoyasimon platolar b-n öralgan Axaggar vulkan toğligi (Taxat çöqqisi 3005 m) joylaşgan. Qumli (Katta Ğarbiy Erg, Katta Şarqiy Erg, Igidi, Şeş va b.) va toşloq, katta çöllar bor. J.da neft, tabiiy gaz, uran, temir, qörğoşin va rux rudalari, fosforit, simob qazib olinadi. J. neft zaxirasi böyiça Afrikada 3-örinda (200 ga yaqin neft va gaz konlari bor).
J.ning şim.da iklim subtropik, Örta dengiz iqlimi, qişi seryomğir, iliq, yozi issiq, quruq. Yanv.ning örtaça t-rasi sohilda 12°, toğ oraliğidagi tekisliklarda 5°, iyulniki 25°. Eng yuqori t-ra hamma joyda 40° dan baland. Yozda quruq şamol va qattiq qurğoqçilik bölib turadi. Noyab,—yanv. da yoğingarçilik köproq böladi. Yillik yoğin Tel-Atlasda 400—800 mm, Kabiliya toğlarida 1200 mm gaça. Qişda qor toğ çöqqilarida 10—20 kungina saqlanib turadi. Saxroi Kabir qismida iyulning örtaça t-rasi 30°, yillik yoğin 200—400 mm. Sahroi Kabirda çöl iqlimi, yillik yoğin 50 mm dan kam. T-raning sutkalik farqi 30° ga yetadi. Qumli böron bölib turadi.
Quruq daryo özanlari — vodiy köp. Eng kattasi — Şalif (uz. 700 km). Daryolarda qisqa vaqtli toşqinlar
bölib turadi. J.ning şim.dagi vodiylarda töğon, suv omborlari va GESlar qurilgan. Suğorişda foydalaniladi. Saxroi Kabirda yer osti suvlarining zaxirasi katta. Şimoliy J.da jigarrang tuproklar, balandlik mintaqalarida esa jigarrang va qönğir örmon tuproqlari tarqalgan. Toğ etaklarida şörxoklar uçraydi. Sahroi Kabirda toşloq çöl tuproqlari, şamolda köçib yuruvçi qumlar bor.
Sohillarda Örta dengizga xos ösimliklar, toğlarning 800—1000 m balandliklari oraliğida doimiy yaşil butazorlar, zaytun, xandon pista, undan yuqorida pökak daraxti, dub, qarağay, arça, sarv va b. ösadi. 1500—2000 m balandlikda tuyya va arçazorlar, 2000 m dan yuqorida kedrzorlar bor. Tel-Atlasdan jan.da çala çöl ösimliklari, Saxroi Kabir qumlarida şöra, efemer ösimliklar ösadi.
Arslon, qoplon, ğizol, tuyaquş, baklanning köpi qirib yuborilgan. Şimoliy J.da maymun, tönğiz, quyon, Sahroi Kabirda sirtlon, çiyaböri, tulki, ğizol va jayranlar uçraydi. Kemiruvçilar, yirtqiç quşlar, sudralib yuruvçilar, haşarotlar (çigirtka) va b. köp.
Aholisi asosan jazoir arablari (83%) va barbarlarpyam iborat. Yevropaliklar ham bor. Şahar aholisi — 51,7%. Rasmiy tili — arab tilining jazoir lahjasi. Arab va barbarlar islom dinining sunna mazhabida. Yirik şaharlari: Jazoir, Oran, Konstantina, Annaba.
Tarixi. J. hududidan topilgan quyi va örta paleolit davriga mansub toş qurollar bu yerda 300—400 ming yil ilgari ibtidoiy odamlar yaşaganidan dalolat beradi. Mil. av. 12-a.da finikiyaliklarning birinçi manzilgohlari paydo bölgan. Mil. av. 3-a.da J. hududida vujudga kelgan Numidiya davlatida şaharlar qurilgan, dehqonçilik rivojlangan. Keyinçalik u Rimning bir viloyatiga aylanib qolgan (mil. av. 46 y.).
Rimliklar hukmronligi vaktida lotin tili, 2-a.dan xristian dini tarqaldi. 5-a.da J. xududini vandamar, 6-a.da vizantiyaliklar egallagan. 7-a.da J. Arab xalifaligi tarkibiga qöşib olindi. Barbarlar islom dinini qabul qildi. 8-a.ga kelib, Mağribda bir neça sultonliklar Arab xalifaligidan ajralib çiqdi. Bulardan eng yirigi xorijiylar imomatlpgp edi. Keyinçalik bu yerda fotimiylar, ziyoriylar, xammodiylar davlati vujudga keldi. 11-a.da ikki yirik arab qabilasi (Banu Hilol va Banu Sulaymon)ning J.ga kirib kelişi arablaştirişni tezlaştirdi. Mamlakatning ğarbiy qismida Al-Murobitun, keyinçalik Al-Muvahhidun davlati paydo böldi.
16-a. boşlarida J.ning qirğoqböyi şaharlarini ispanlar bosib oldi. J. zamindorlari mamlakatni himoya qilişda «dengiz qaroqçilari» deb nom çikargan aka-uka Barbarossaaan yordam suraşdi. Lekin Xayruddin Barbarossa (1519—46 y.lar xukmronlik qilgan) harbiy tartib örnatib, özini turk sultonining noibi deb e'lon qildi. 16-a.ning 2-yarmida J. Usmonli turk saltanatining poşoligi (viloyati)ga aylantirildi. Yuqori tabaqa vakillari tomonidan saylangan dey (yölboşçi) Bobo Ali turklarga boj tölamay, mustaqil bölib oldi (1711). Yevropa davlatlari J. mustaqilligini tan olib, u b-n şartnoma tuza boşladilar. Lekin fransuzlar dey armiyasini yengib (1830), mamlakat poytaxti — Jazoirni egalladi. Mamlakat içkarisida amir Abdulkrdir boşçiligidagi kabilalar fransuzlarga qattiq qarşilik körsatdi. Lekin bu harakat bostirildi. Fransiya hukumati yevropaliklarga J. yerlaridan foydalanişga ruxsat berdi. Mamlakatda yevropalik işçilar, xizmatçilar va ziyolilar soni orta boşladi. Ammo mahalliy aholining siyosiy partiyalar, kasaba uyuşmalari va yevropaliklar tuzgan taşkilotlarga a'zo bölişi man qilingan edi. 20-a. boşlarida yoş jazoirliklar harakati boşlandi. Bu harakat qatnaşçilari jazoirliklarga Fransiya fuqarolarining siyosiy huquqlari berilişini talab qildilar. 1-jaxrn uruşi yillarida jazoirliklar Fransiya armiyasiga safarbar qilindi, bu esa mahalliy aholi noroziligini yanada kuçaytirdi. Mustamlakaçilar hukumati ozodlik harakati tazyiqi ostida ayrim jazoirliklarga (sarmoyador, mansabdor va yer egalariga) özini özi boşqariş organlariga saylovda iştirok etişlariga rozilik berdi (1919). 1926 y. Fransiyadagi jazoirlik işçilarning köpçiligi «Şimoliy Afrika yulduzi» nomli milliy inqilobiy taşkilotga birlaşdi. Lekin bu taşkilot 1929 y.dan Parijda, 1936 y.dan J.da yaşirin işlaşga majbur böldi. 1931 y. tuzilgan Ulamolar uyuşmasi madaniyat va ta'limning arab tilida olib borilişini talab qilib çiqdi. Natijada mahalliy aholi birmunça siyosiy erkinliklarga, siyosiy partiyalar va kasaba uyuşmalariga a'zo böliş huquqiga ega böldi. Siyosiy taşkilotlar J.ni tinç yöl b-n demokratlaştiriş tarafdorlari taşkiloti — Musulmonlar Kongressi (1936 y. tuzilgan)ga birlaşdi. Ammo 2-jahon uruşi boşlanişi b-n mamlakatda reaksiya kuçayib, bir neça partiyalar faoliyati taqiqlab qöyildi. Mamlakatda işsizlar tobora köpaydi. Bu esa mustamlaka tuzumiga karşi norozilikni yanada kuçaytirdi. 1947 y. J.ning toğli joylarida partizan otryadlari (fidoyilar) paydo böldi. 1954 y. martda «Birlikda harakat qiliş inqilobiy qömitasi» tuzilib, keyinçalik u Milliy ozodlik fronti (MOF)ga aylantirildi. MOF sekin-asta qurolli qözğolonga tayyorlandi. 1954 y. 1 noyab. da qözğolon boşlandi. Fransiya hukumati qözğolonni bostiriş uçun J.dagi armiyasining sonini köpaytirdi. J.Milliy ozodlik armiyasi (JMOA, 1954 y. tuzilgan) barça vatanparvarlar b-n birlaşib, mustamlakaçilarga qattiq qarşilik körsatdi. 1958 y.da JMOA rahbarlari b-n Marokaş va Tunis hukmron partiyalari vakillari iştirokida Tanjer va Tunis ş.laridagi anjumanda tuzilgan J. Respublikasining Muvaqqat hukumatini Osiyo va Afrikaning köpgina davlatlari tan oldi. J.dagi milliy ozodlik kuraşini bostira olmagan Fransiya xukumati yon berişga majbur böddi. 1962 y. 18 martda Evian ş.da tuzilgan şartnomaga muvofiq uruş harakatlari töxtatilib, Fransiya J.dan öz armiyasini, Sahroi Kabirdan harbiy bazalarini olib ketdi. 1962 y. ötkazilgan saylovda J. Xalq Demokratik Respublikasi tuzilganligi e'lon qilindi. Respublikaning birinçi hukumatini Axmad Bin Bella boşqardi.
1963 y. avg. konstitutsiyasiga binoan prezidentlik va yakka partiyalik tizimi joriy qilinib, Ahmad Bin Bella prezident deb e'lon qilindi. Şundan söng teskariçi kuçlar qözğolon uyuştirdi va bu qözğolon vaqti-vaqti b-n 1965 y.gaça davom etdi.
Agrar islohot ötkazilişining çözilib ketişi, mamlakatda işsizlik köpligi natijasida aholi örtasida hukumatga qarşi norozilik paydo böldi. 1965 y. 19 iyunda armiya Bin Bellani hokimiyatdan çetlatdi. Hokimiyat Inqilobiy Kengaş qöliga ötdi va Xuari Bumiddin rahbarligida yangi hukumat tuzildi. Inqilobiy Kengaş Amerikaning neft trestlari ustidan nazorat örnatdi (1967), Fransiyaning 12 bankidan 11 tasini (1968) va çet el (asosan Fransiya) sanoat kompaniyalarini davlat ixtiyoriga oldi. 1979 y.dan buyen prezident lavozimini egallab kelgan Ş. Binjadid 1992 y.da iste'foga çiqdi. 1995 y. 16 noyab.da ötkazilgan saylovda Liamin Zerual, 1999 y. 15 apr.da ötkazilgan saylovda Abdulaziz Buteflika prezident etib saylandi.
J. — 1962 y.dan BMT a'zosi. ÖzR b-n diplomatiya munosabatlarini 1992 y. 30 iyunda örnatgan. Milliy bayrami — 1 noyab. — Inqilob kuni (1954).
Siyosiy partiyalari, kasaba uyuşmalari. 1989 y.gaça Milliy ozodlik fronti mamlakatdagi birdan-bir partiya edi. Öşa yili boşqa partiyalarning faoliyatiga ham ijozat berildi. Asosiy partiyalari: Milliy ozodlik fronti, 1954 y. tuzilgan; Sotsialistik kuçlar fronti; 1963 y.da tuzilgan; Madaniyat va demokratiya uçun birlaşma, 1989 y.da asos solingan;
Jazoir bayroği. Milliy demokratik birlaşma, 1997 y.da tuzilgan; «An-Naxda» harakati, 1990 y.da taşkil etilgan; Islom najot fronti, 1989 y.da asos solingan; Tinçlik uçun kuraşuvçi jamiyat harakati, 1990 y.da tuzilgan, 1997 y.gaça Islom jamiyati harakati deb atalgan; Milliy islohotlar harakati, 1999 y.da asos solingan. J. mehnatkaşlari umumiy ittifoqi kasaba uyuşmasi 1956 y.da tuzilgan, Afrika kasaba uyuşmalari birligi taşkiloti va Arab kasaba uyuşmalari xalqaro konfederatsiyasi a'zosi.
Xujaligi. J. — sanoati (xususan kon sanoati) nisbatan rivojlangan agrar mamlakat. Yalpi içki mahsulotda sanoatning uluşi — 37,7%, q. x.ning uluşi — 14,9%. J. Afrika mamlakatlari içida tabiiy gaz çiqariş, uzum yetiştiriş va vino tayyorlaşda, neft qazib oliş, buğdoy, arpa yetiştiriş va zaytun moyi tayyorlaşda, sitrus mevalari yetiştirişda yetakçi örinda turadi. J. mustaqillikka erişgandan söng iqtisodiyotni tiklaş va rivojlantiriş yöliga ötdi. Iqtisodiyotda davlat sektori ustun mavqeni egallaydi (yalpi içki mahsulotning salkam 80%). Ammo davlat korxonalarining aksariyati öz quvvatining 40—50% atrofida işlaydi. Yengil va oziq-ovqat sanoatida xususiy sarmoya ustun — 70— 90%, qurilişda 60%, xizmat körsatiş, ulgurji va çakana savdoda 80% gaça.
Sanoatda neft (yiliga örtaça 35 mln. tonna), gaz (163 mlrd. m3), temir rudasi, fosfat va rangli metallar qazib oliş va ularni qayta işlaş yetakçi tarmoqlarga aylangan. Temir va qörğoşin rux rudalari, toşkömir, birmunça miqdor mis rudasi ham qazib olinadi. Bir yidda 17,3 mlrd. kVt-soat elektr energiyasi işlab çiqariladi. Mahsulot i. ç. sanoati metallurgiya, maşinasozlik, neftni qayta işlaş, kimyo va elektrotexnika tarmoqlari, q. x. xom aşyosini qayta işlaş korxonalaridan iborat. Oziq-ovqat, ayniqsa vinoçilik, tamaki, konserva sanoati, zaytun yoği i. ç. rivojlangan. Töqimaçilik, metall işlaş korxonalari bor.
Qişloq xöjaligi ning asosiy tarmoği — dehqonçilik. Buğdoy, arpa, şoli, javdar, makkajöxori va b. don ekinlari ekiladi. Ammo tabiiy şaroitlari ğoyat qulay bölişiga qaramay, q. x. mamlakat oziq-ovqat ehtiyojining atigi '/3 qismini ta'minlaydi. Yiliga donli ekinlar hosili 4—5 mln. tonnani taşkil etadi. J.da sabzavot va mevalar ham yetiştiriladi. Vohalarda tokzor, zaytunzor va xurmozorlar bor. J.da qoramol (1,5 mln.ga yaqin), qöy (15 mln.), eçki, tuya boqiladi. Baliqçilik rivojlangan. Pökakbop dub pöstloği, eng yaxşi nav qoğoz i. ç.da işlatiladigan alfa öti (dunyoda 1-örin) terib oliş yölga qöyilgan. 1980-y.lar oxiridan mamlakatda xöjalikni bozor iqtisodiyoti iziga köçirişga kirişiddi. Islohot doirasida davlat xöjaliklarining mustaqilligi kengaytirildi, ularning bir kismi aksiyadorlik jamiyatlariga aylantirildi va xususiy kişilar qöliga berildi. Xorijiy sarmoyani faol jalb etiş siyosati olib borildi. Agrar islohat ötkazilişi natijasida sotsialistik tipdagi davlat xöjaliklari tarqatib yuborildi va ular örnida 22 mingga yaqin mayda koperativlar tuzildi. Yerlarning bir qismi yakkahol dehqonlarga topşirildi. Transportida t. y. muhimahamiyatga ega (4,3 ming km, şundan 240 km elektrlaştirilgan). Asosiy t. y. magistrali Ujda (Marokaş) — Oran — Jazoir — Konstantina — Gardimav (Tunis). Avtomobil yöllarining uz. 88 ming km. Asosiy magistral sohil böylab ketgan. Neft va gaz quvurlari bor. Dengiz transporti taşki savdo uçun xizmat qiladi. Muhim dengiz portlari: Jazoir, Oran, Annaba, Bajoiya, Arzev. Havo transporti rivojlangan. 31 ta aerodrom bor. Xalqaro ahamiyatga ega aeroportlari Jazoir, An-naba va Oran ş.larida.
J. çetga neft, gaz, vino, sitrus mahsulotlari, tamaki, pökak, qoğoz va b. çiqaradi. Çetdan maşinalar, sanoat uskunalari, oziq-ovqat (don, sut, göşt), kiyim-keçak va b. keltiriladi. Taşqi savdodagi asosiy mijozlari: AQŞ, Fransiya, Germaniya, Italiya, Yaponiya. Pul birligi — dinor.
Soğliqni saqlaş. 1974 y.dan mamlakatda bepul tibbiy xizmat joriy etilgan. 40 mingdan ortiq örinli 200 ga yaqin kasalxona va tibbiy muassasa bor. Mamlakatda 7,6 ming şifokor işlaydi. Şifokor va dorişunoslar Jazoir un-tida tayyorlanadi. Örta malakali tibbiy xodimlarni 20 tibbiyot maktabi yetiştirib çiqaradi. Un-tlarning tibbiyot f-tlarida, soğliqni saqlaş,
gigiyena, tropik oftalmologiya, stomatologiya ilmiy tadqiqot in-tlarida tibbiyotga oid ilmiy tadqiqotlar olib boriladi. Maorifi, madaniy-ma'rifiy va ilmiy muassasalari. J. mustaqillikka erişgaç, maorif sohasida katta yutuqlarga erişildi. 7 ta un-t, 170 ta boşqa oliy öquv yurtlari, 700 ta hunar-texnika ta'limi markazlari bor. Mamlakatdagi umumta'lim maktablarida 260 mingdan ortiq öquvçi, oliy öquv yurtlarida 200 ming talaba ta'lim oladi. Eng yirik kutubxonasi — Jazoir ş.dagi Milliy kutubxona (1 mln.ga yaqin asar). Yirik muzeylari — J. Milliy muzeyi (1930), Antik dunyo yodgorliklari milliy muzeyi (1897) va b. Asosiy ilmiy muassasalar Jazoir ş.da. Yadro tadqiqot in-ti (1966), Okeanografiya in-ti, Astronomiya, astrofizika va meteorologiya rasadxonasi, Biokimyo in-ti mavjud. Tibbiyot muammolari b-n Rakka qarşi markaz, Paster in-ti (parazitologiya va mikrobiol.), gigiyena, traxoma va tropik oftalmologiya, stomatologiya in-tlari şugullanadi. Veterinariya, vinoçilik texnologiyasi, çigirtkaga qarşi kuraş muammolari Milliy agronomiya in-tida örganiladi. I. t.larni rivojlantiriş va kadrlar tayerlaşda Jazoir un-ti va uning Oran hamda Konstantinadagi filiallari yetakçi rol öynaydi. Turli soha mutaxassislari Jazoir ş.dagi maxsus maktablar (politexnika, ped., jurnalistika, savdo va b.) da tayyorlanadi.
Matbuoti, radio eşittirişi va telekörsatuvi. Asosiy gaz. va jur.lari: «Al-Mujohid» («Kuraşçi», 1963 y.dan arab tilida va 1965 y.dan fransuz tilida çiqadigan gaz.), «Aş-Şaab» («Xalq», 1962 y.dan arab tilida çiqadigan gaz.), «Revolyuson afriken»
(«Afrika inqilobi», 1963 y.dan fransuz tilida çiqadigan jur.), «Revolyuson e travay» («Inqilob va mehnat», 1963 y.dan fransuz va arab tilida çiqadigan oylik jur.), «Aljeri—aktyualite» («Jazoir — sönggi xabarlar», 1965 y.dan fransuz tilida çiqadigan gaz.), «Al-Jumhuriya» («Respublika», 1963 y.dan arab tilida çikadigan gaz.,), «Jurnal ofisyel de la Repyublik Aljeryen Demokratik e Popyuler» («Jazoir Xalq Demokratik Respublikasining rasmiy gazetasi», 1962 y.dan fransuz va arab tillarida çiqadi). J. rasmiy axborot agentligi — Aljeri Press-Servis 1961 y.da tuzilgan. J. radiotelevideniyesi 1962 y.dan işlaydi. Radioeşittiruv arab, kabil, fransuz tillarida, telekörsatuv arab va fransuz tillarida olib boriladi. Adabiyoti arab, kabil va fransuz tillarida. Arab va kabil tillaridagi adabiyot ispan va turk mustamlakaçilariga karşi kuraş davri (16— 18-a.lar)da yuzaga kelgan. 19- a. adabiyotida J.da millatlarning şakllanişi va fransuz mustamlakaçilariga tobe bölib qoliş jarayoni aks etdi. Xalq oğzaki ijodi rivojlandi. 20-a.da mustamlakaçilarni foş etuvçi asarlar paydo böldi. «Xalqning diniy şe'riyat xazinasi» töplami arab tilida birinçi bor naşr etildi (1928). Arab sözlaşuv tilining J. lahjasida yaratilgan hamda tabaqaçilik sarqitlari va mustamlakaçilikni qoralovçi drama asarlari, novellalar katta muvaffaqiyat qozondi. 2-jahon uruşidan keyingi davr adabiyotida xotin-qizlar erkini himoya qiliş Ahmad Rido-Huxuning «Makkalik qiz» romanida, J. xalqining kelajak uçun olib borayotgan qahramonona kuraşi Mustafo al-Aşraf va Abdulloh Naqliy dramalarida öz ifodasini topdi. Mufdi Zakariya yozgan milliy madhiya (1958) inqilobiy ruh b-n suğorilgan.
Fransuz tilidagi adabiyot 20-a. ning 20-y.larida şakllandi. U dastlab turmuşning turli körinişlarini, 2-jahon uruşi arafasida va undan keyin mahalliy xalq ongining ösib borişini aks ettirdi. 50—60-y.larda J. vatanparvarlarining fransuz qamoqxonalarida azob çekişini körsatuvçi asarlar yaratildi (Mezian Nuriddinning «Gangrena», Anri Allegning «Asirlikdagi jangçilar» va b.). 1963 y. J. Yozuvçilar uyuşmasi tuzildi, 1964 y.dan «Novombr» («Noyabr») adabiy jur. çiqa boşladi.
J. adabiyotining eng yaxşi namunalari (Muhammad Dibning «Katta xonadon» romani va b.) özbek tiliga tarjima qilingan. Me'morligi. Dengiz böylarida Finikiya, Rim, Vizantiya davriga oid ibodatxona, teatr, zafar toqi, köprik, hammom, bozor, turar joy xarobalari, Gippon, Kartenna va Timgad şahar qoldiqlari saqlanib qolgan. Örta asr şahar köçalari qinğir-qiyşiq, tor bölib, ularda ark («kasba»), masjid, Madrasa, rasta va saroylar (Qal'a-Beni-Hammaddagi majmua) köplab qurilgan. 10-a.daJazoir ş.ga, 12— 13-a.larda Tlemsen ş.ga asos solindi. Jazoir va Konstantinada turk hokimlarining 16—18-a.larga oid saroy va boğlari saqlangan. Turar joylar şaharda 2—3 qavatli qilib ğiştdan, qişloqda bir qavatli qilib loyguvaladan (tomlari tekis qilib) solingan. 1930 y.dan Jazoir, Oran, An-naba kabi şaharlarda Yevropa me'morligi (M. Korbyuzye ğoyasi) ta'sirida köp qavatli uy-joy va jamoat binolari qurildi. J. mustaqillikka erişgaç, ma'muriy binolar, un-t majmuasi (me'mori O. Nimeyr), maktab va turar joylar quriş tezlaşdi.
Tasviriy san'ati. J. hududidan neolit davriga xos qoyalarga işlangan odam va jonivor tasvirlari, ov hamda marosim manzaralari va b. rasmlar, rimliklardan qolgan mozaika qoldiqlari topilgan. Örta asr inşootlari (12—13- a. masjidlari) ganç öymakorligi va koşinkorlik b-n ziynatlangan. J. zamonaviy tasviriy san'ati fransuz rassomlari iştiroki va ta'sirida rivojlangan. Jazoirlik möyqalam ustalari orasida aka-uka Muhammad va Umar Rasimlar, Temam Ranem, X. Benanbur, M. Buzid, M. Aldan maşhur. 20-a.ning 20—30-y.lariga kelib tasviriy san'atda mahalliy rassomlar ijodi ustunlik qila boşladi. 60—90-y.larda ba'zi rassomlar realistik mavzuda, ayrimlari esa abstrakt uslubda ijod qildi. Qad. amaliy bezak san'ati (kandakorlik, öymakorlik, töqimaçilik, kulolçilik, zargarlik) an'analari zamonaviy ruhda rivojlanayotir. Mahalliy me'morlar, rassom, haykaltaroş va amaliy san'at ustalari Jazoir ş.dagi Milliy me'morlik va nafis san'at maktabida (1881 y. asos solingan) tarbiyalanadi.
Musiqasi arab musiqasining mahalliy-hududiy uslublaridan biri bölib, 7—8-a.larda umaviylar, 10-a.da Andalusiya (arab Ispaniyasi), 15—16-a. lardan boşlab turk musiqa an'analari ta'sirida şakllangan. Köçmançi va ötroq jazoirliklar musiqa folklorida tuya boquvçilarining qöşiklari — «huda», töy marosim qöşiklaridan «zajal», lirikişqiy — «layali», «mavval», diniy aytimlaridan «risa», «zikr» marosim turkumi, «ağani ramazon», «ağani mavlud» qöşiqlari, mumtoz aşula — «muaşşax» va b. vokal janrlar keng tarqalgan. J. an'anaviy kasbiy musiqaning asosiy janri — nuba turkumi 8—9-a.lardan tarkib topgan bölib (maşhur bastakor, xonanda va sozanda Ziryod maktabi), har bir nuba 5 asosiy qism (Btayxi, Msaddar, Başraf, Darj, Insiraf yoki Xlas)dan iborat. J. mumtoz musiqasida 3 mahalliy uslub farklanadi: Jazoir (poytaxt, markaziy), Tlemsen va Kustantaniya (Konstantina). Kustantaniya nuba turkumi eng qad. hisoblanadi va yaratilgan joyiga nisbatan «al-Qarnatiya» (Grenada) deb ham ataladi. Nuba turkumi tarkibida rasd (rost), nava (navo), çarka (çorgoh), irak (iroq), sika (segoh), hsin (husayniy) kabi özbek maqomlariga nomdoş nubalar mavjud. Nuba ijroçiligida torli çolğulardan ud, kamonli rabob, qonun, puflama çolğulardan — nay, urma çolğulardan — darbukka, tor, daff va naqqora, 20-a.dan boşlab (turk madaniyati ta'sirida) yevropa sozlari (skripka, alt, violonçel, klarnet) ham keng qöllaniladi. An'anaviy mumtoz va xalq musiqa janrlari özaro yaqinlaşuvi tufayli 20-a.dan yangi ommabop musiqa uslubi taraqqiy etdi. Sozanda va bastakor Hoji Muhammad al-Anqo bu uslubning yorqin namoyandasidir. Xonandalardan Zerok Muhammad, Muhammad Tobil, Maryam Vafo, sozandalardan Bin Hamza, Saad, Bilqosim, Xalfalar maşhur. Jazoir ş.da Milliy musiqa in-ti mavjud.
Teatri. J. xalqining qad. öyinlari, diniy marosimlarida teatr san'ati nişonalari bölgan. Birinçi J. teatr truppasi (arab tilida) 20-a.ning 20-y. larida taşkil topgan. Uning asosçisi — 100 dan ortiq pyesa yozgan dramaturg, aktyor va rej. R. Ksentini. Uning «Bu-Borma», «Istanbuldagi amakim», «Zed-Alex» va b. pyesalari maşhur. Ksentinining izdoşi B. Muhiddinning «Xoinlar», «Xuşomadgöylar qabilasi» pyesalarida ozodlik ğoyalari kötarildi. Muhiddin truppasi A. Nakli, Molyer, Sofokl va Ibsenlarning asarlarini sahnalaştirdi. Köp aktyorlar Milliydemokratik inqilob (1954)da qatnaşdilar va keyinçalik çet el (Tunis)ga ötib ketişga majbur böldilar. Ular Tunisda badiiy dasta tuzdilar. Mamlakat mustaqillikka erişgaç, 1962 y.da şu dasta asosida aktyor va rej. M. Kotib boşçiligida J. milliy teatri taşkil etildi.
Kinosi. Milliy kinematografiya Milliy-demokratik inqilob davri (1954—62) da yuzaga keldi. 1957 y. milliy ozodlik fronti kinematografiyaga tayyorlov maktabini oçdi, 1961 y. esa muvaqqat inqilobiy hukumat maxsus kino bölimini taşkil etdi. Bu taşkilotlar ozodlik uçun kuraşga bağişlangan bir qança hujjatli va taşviqiy filmlar i.ç.ga şaroit yaratdi. 1962 y.dan J. kinematografiyasi ança kengayib, badiiy filmlar ham işlab çikarila boşladi. 1967 y. Milliy kinematografiya savdo va sanoati boşkarmasi (1974 y. J. xronika xizmati b-n birlaştirilgan) taşkil etilgan. «Jazoir şaxri uçun kuraş», «Auresdan esgan şamol», «Olovli yillar solnomasi», «Dekabr», «Qoçqin», «Sir kaliti», «Meros», «Birinçi qadam», «Kelin» kabi lentalar J. kinematografiyasining eng yaxşi filmlaridir. Ularda ozodlik harakati tarixi, dolzarb ijtimoiy-siyosiy masalalar, xotin-qizlar ozodligi muammolari kötarilgan.
Özbekiston — J. munosabatlari. Ikki mamlakatning iqtisodiy hamkorligi va savdo-sotiq aloqalari endigina yölga qöyila boşladi. Ikki davlat örtasidagi tovar aylanmasi 2000 y.da 1,3 ming AQŞ dollarini taşkil etdi. ÖzRda jazoirlik sarmoyadorlar iştirokidagi 2 korxona taşkil etilgan. ÖzR bilan J. örtasida imzolangan «Qişloq xöjaligi sohasida hamkorlik qiliş töğrisidagi hujjat»ga qöşimça ravişda savdo-iqtisodiy hamkorlik, investitsiyalarni özaro himoyalaş va rağbatlantiriş, ikkiyoqlama soliq solinişiga yöl qöymaslik, boj işi sohasida hamkorlik va özaro yordam haqida bitimlar tayyorlanayotir.