Söfizoda

Söfizoda (asl ismi Muhammadşarif Egamberdi öğli; 1880–1937) — özbek şoiri, ma'rifatparvar va murabbiy, 20-asr boşida şakllangan yangi özbek adabiyotining vakillaridan biri. ÖzME'ga köra, u 1880-yil 29-yanvarda hozirgi Namangan viloyatidagi Çust şahrida tuğilgan va 1926-yilda Özbekiston xalq şoiri unvoniga sazovor bölgan. Hayoti köp yillik musofirçilik, ta'qib va ma'rifat yölidagi mehnat bilan ötgan, 1937-yilda esa qatağon qurboni bölgan.

ÖzME'ning yozişiça, şoirning ilk şe'rlari 19-asr oxiridagi mumtoz şe'riyat vakillari — Muqimiy, Furqat va Muhyi ta'sirida yuzaga kelgan. U 1893-yilda Qöqonda yaşab, Muqimiy davrasidagi şoirlar bilan yaqin munosabatda bölgan; bu muhit uning qaraşlari va badiiy mahorati uçun öziga xos maktab vazifasini ötagan. Bilimini oşiriş maqsadida Istanbuldagi universitetga kirgan, biroq öqişni oxiriga yetkaza olmagan.

Söfizoda «Vahşiy» taxallusi bilan mansab uçun öz xalqiga xiyonat qilgan mahalliy amaldorlarni keskin tanqid qilgan hajviy şe'rlar yozgan. ÖzME'ga köra, şu hajviyalar sababli u «dahriy» deb e'lon qilinib, ölimga hukm qilingan va ona yurtini taşlab ketişga majbur bölgan. Şundan söng Tiflis va Bokuda, keyin Arabiston, Hindiston va Turkiyada bölgan. Şe'rlari Kavkaz va Orenburg matbuotida, şuningdek Toşkentdagi «Turkiston viloyatining gazeti» va «Sadoi Turkiston» sahifalarida çiqib turgan. ÖzME uning 1910–1913-yillarda Qönğirotda dars bergani haqida ham ma'lumot beradi.

1913-yil oxirida Çustga qaytgan şoir u yerda yangi usuldagi maktab oçgan. ÖzME'ga köra, bu maktab şaharda dunyoviy fanlar öqitiladigan yagona dargoh bölgan. U Kamarsada qişloğida yetim bolalar uçun «Dorulaytom» va kattalar uçun keçki kurslar ham taşkil etgan, lekin bu muassasalar tez orada yopilgan. Maktablarni yopganlarni kinoya bilan tanqid qilgan şe'ri bosilgaç, şoir yana ta'qibga uçrab, yurtdan ketgan.

1915-yilda u Hindistonda, keyinroq Afğonistonda yaşagan. «Siroj ul-axbor» gazetasida bosilgan forsiy şe'rlari amir Habibullaxonning e'tiborini tortgan va 1918-yilda uning ruxsati bilan maktab oçgan. Söngra amir Omonullaxon uni maorif vazirligiga işga olgan.

ÖzME'ga köra, 1919-yilda Söfizoda Afğoniston delegatsiyasi tarkibida tarjimon sifatida Turkistonga kelgan va vatanida qolgan. Biroq bu yerdagi hayoti ham tinç keçmagan: şöro hukumati tazyiqiga uçragan şoir 1937-yilda qatağon qilingan va Toşkentda vafot etgan. Uning asarlari keyinçalik «Taronalar» (1968) töplamida va boşqa naşrlarda e'lon qilingan.