Emil Zolya
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Emil Zolya (fransuzça Émile Zola; 1840-yil 2-aprel, Parij — 1902-yil 29-sentabr, Parij) — fransuz yozuvçisi, dramaturg va publitsist, adabiyotdagi naturalizm oqimining yetakçisi va nazariyotçisi. Inglizça Vikipediyaga köra, u «Men ayblayman!» nomli maqolasi orqali Dreyfus işida nohaq ayblangan zobitni oqlaşga katta hissa qöşgan va 1901, 1902-yillarda adabiyot böyiça Nobel mukofotiga nomzod qilib körsatilgan.12
Hayoti
1,3Rusça va inglizça Vikipediyaga köra, Zolyaning otasi Fransua Zolya italyan kelib çiqişli muhandis, onasi fransuz bölgan. Oila yozuvçi kiçikligida Eks-an-Provansga köçgan, otasi 1847-yilda vafot etgaç, ona-bola qiyin ahvolda qolgan. Eks-an-Provansda Zolya böğusi rassom Pol Sezann bilan döst tutingan. 1858-yilda Parijga qaytib, ikki marta bakalavr imtihonidan öta olmagan; söng kemaçilik idorasida, keyin «Aşett» naşriyotida kotib bölib işlagan va gazetalarga adabiy hamda san'atga oid taqrizlar yozgan.
Ijodi
1,3ÖzME'ga köra, Zolyaning ilk asarlari romantizm ruhida yozilgan: «Ninonga ertaklar» (1864), «Klodning tavbasi» (1865). 1860-yillarning ikkinçi yarmida u naturalistik uslubga ötib, «Tereza Raken» (1867) va «Madlen Fera» (1868) romanlarini yaratgan.
Yozuvçining asosiy asari — 1871–1893-yillarda yozilgan yigirma jildli «Rugon-Makkarlar» turkumi. Inglizça Vikipediyaga köra, unda Napoleon III davridagi Ikkinçi imperiya Fransiyasida yaşagan bir oilaning ikki tarmoği beş avlod davomida kuzatiladi, irsiyat va muhitning inson taqdiriga ta'siri tadqiq etiladi. ÖzME turkumdagi romanlardan «Rugonlarning ulğayişi» (1871), «Ölja» (1872), «Parij qurtlari» (1873), «Qopqon» (1877), «Nana» (1880), «Hamal» (1885), «Pul» (1891) va «Tor-mor» (1893) asarlarini ajratib körsatadi. Ularda moliyaviy firibgarlik, yuqori tabaqaning axloqiy tanazzuli, kosib, hunarmand va işçilarning oğir turmuşi aks etgan. Inglizça Vikipediyaga köra, «Qopqon» muvaffaqiyatidan söng Zolya boy yozuvçiga aylangan.
Keyingi yillarda u «Uç şahar» trilogiyasi («Lurd», «Rim», «Parij», 1894–1898) va tugallanmay qolgan «Tört injil» turkumini («Hosildorlik», «Mehnat», «Haqiqat») yozgan. ÖzME «Tereza Raken» dramasini uning eng yaxşi sahna asarlaridan biri deb hisoblaydi.
Dreyfus işi
1,3ÖzME va rusça Vikipediyaga köra, Zolya yahudiy kelib çiqişli zobit Alfred Dreyfusning soxta ayblov bilan hukm qilinişiga qarşi çiqqan. 1898-yilda u Fransiya Prezidentiga «Men ayblayman!» deb nomlangan oçiq xat bilan murojaat qilgan. Şu maqola uçun sud uni ayblab hukm çiqargan va yozuvçi Angliyaga ketişga majbur bölgan; ÖzME'ga köra, u 1899-yilda vataniga qaytgan.
Vafoti va xotirasi
1,3Rusça Vikipediyaga köra, Zolya Parijdagi uyida is gazidan zaharlanib vafot etgan; rasmiy xulosaga köra, bunga kamin mörisining nosozligi sabab bölgan, ammo zamondoşlar orasida qasddan öldirilgan degan gumon ham bölgan. Merkuriy sayyorasidagi krater uning nomi bilan atalgan.
ÖzME'ga köra, Zolyaning romanlari butun bir davrning keng manzarasini beradi. Uning «Hikoyalar» (1937), «Tegirmon qamali» (1942) va «Hamal» (1981, Xayrulla Ergaşev tarjimasi) kitoblari özbek tilida naşr etilgan.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Emil Zolya // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/3641 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAEmil Zolya. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/3641
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/3641
Zamondoşlari
Manbalar
3 ta manba- 1Inglizça Vikipediya: Émile Zolaen.wikipedia.org
- 2Rusça Vikipediya: Золя, Эмильru.wikipedia.org
- 3ÖzME, 4-jild, 123–124-b.manbaa.uz · ÖzME, 4-jild, 123–124-b.
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.