Aleksandr Aleksandroviç Alyoxin
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Aleksandr Aleksandroviç Alyoxin (1892, Moskva — 1946-yil 24-mart, Lissabon yaqinidagi Estoril) — rus va fransuz şaxmatçisi, şaxmat böyiça törtinçi jahon çempioni. U unvonni ikki marta qölga kiritgan: ÖzME'ga köra, 1927—1935 va 1937—1946-yillarda jahon çempioni bölgan. Inglizça Vikipediyaga köra, Alyoxin unvonni saqlab turgan holda vafot etgan yagona jahon çempionidir.1
Yoşligi va ilk muvaffaqiyatlari
1,3Inglizça Vikipediyaga köra, Alyoxin Moskvada badavlat oilada tuğilgan; tuğilgan sanasi yangi uslubda 31-oktabr deb körsatiladi, ÖzME esa 20-oktabrni beradi. Şaxmatni unga onasi, akasi Aleksey va opasi Varvara örgatgan. Ön yoşida u sirtqi turnirlarda qatnaşa boşlagan, 1909-yilda Sankt-Peterburgdagi Butunrossiya havaskorlar turnirida ğolib çiqqan va 16 yoşidayoq mamlakatning eng kuçli şaxmatçilaridan biri sifatida tan olingan. 1911-yildan Peterburgdagi huquqşunoslik bilim yurtida öqigan.
1920-yil oktabrda Alyoxin Moskvada ötkazilgan Butunrossiya şaxmat olimpiadasida ğolib bölgan; ÖzME bu ğalabani RSFSR çempionligi deb qayd etadi, Inglizça Vikipediyaga köra esa keyinçalik u birinçi SSSR çempionati deb tan olingan.
Muhojirlikda
1,31921-yilda Alyoxin Sovet Rossiyasini tark etib, Fransiyaga köçgan va 1925-yildan bu mamlakat nomidan çiqqan. Inglizça Vikipediyaga köra, u Sorbonnada huquq böyiça doktorlik darajasi uçun tahsil olgan; ÖzME uni huquqşunoslik doktori deb körsatadi, ammo Inglizça Vikipediyada uning öqişni yakunlagani haqida hujjat yöqligi, biroq 1930-yillarda «Doktor Alyoxin» deb atalgani aytiladi.
1927-yilda Alyoxin Xose Raul Kapablankani yengib, jahon çempioni bölgan. 1929 va 1934-yillarda Yefim Bogolyubov bilan bellaşuvlarda unvonni osonlikça himoya qilgan. 1935-yilda Maks Eyvega yutqazgan, lekin 1937-yilgi qayta öyinda unvonni qaytarib olgan. Fransiya terma jamoasining birinçi taxtasida beş şaxmat olimpiadasida qatnaşib, har birida şaxsiy mukofot olgan.
Taxtaga qaramay öynaş
1,3ÖzME Alyoxinni taxtaga qaramay öynaşda jahonda tengsiz şaxmatçi deb ataydi. Inglizça Vikipediyaga köra, 1924-yilda Nyu-Yorkda u bir vaqtda 26 raqib bilan taxtaga qaramay öynab jahon rekordini yangilagan, 1925-yilda Parijda 28, 1933-yilda Çikagoda 32 raqib bilan şunday seans ötkazgan.
Vafoti
1,3Ikkinçi jahon uruşi yillarida Alyoxin asosan Ispaniya va Portugaliyada yaşagan. 1946-yilda Mixail Botvinnik bilan jahon çempionligi uçun öyin ötkaziş muzokaralari ketayotgan paytda u Estorildagi mehmonxona xonasida vafot etgan. Inglizça Vikipediyaga köra, ölim sabablari hanuzgaça bahsli. 1956-yilda uning xoki Parijdagi Monparnas qabristoniga köçirilgan.
Merosi
1,3Alyoxin hujumkor, ixtiroçilikka boy uslubi bilan bir qatorda pozitsion öyin va endşpildagi yuksak mahorati bilan maşhur bölgan. U «Alyoxin himoyasi» debyutini işlab çiqqan, köplab debyut variantlariga öz hissasini qöşgan. ÖzME'ga köra, u öynagan partiyalar va yozgan nazariy-tanqidiy asarlari hozirgaça şaxmatçilar tomonidan örganiladi.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Aleksandr Aleksandroviç Alyoxin // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/3813 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAAleksandr Aleksandroviç Alyoxin. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/3813
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/3813
Zamondoşlari
Manbalar
2 ta manba- 1Inglizça Vikipediya: Alexander Alekhineen.wikipedia.org
- 2ÖzME, 1-jild, 314–315-b.manbaa.uz · ÖzME, 1-jild, 314–315-b.
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.