Mir Muhammad Amin Buxoriy
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Mir Muhammad Amin Buxoriy (1645 — ?) — Buxoro xonligida yaşagan tarixçi, Ubaydullaxon II saroyining boş munşiysi, «Ubaydullanoma» asarining muallifi. ÖzME'ga köra, uning hayoti haqida deyarli ma'lumot saqlanmagan. Rusça Vikipediya uni aştarxoniylar (joniylar) davrining Buxoro tarixçisi deb ta'riflaydi, tuğilgan yilini 1655 deb körsatadi va 1712-yildan keyin vafot etganini qayd etadi.1
Hayoti
13ÖzME'ga köra, Mir Muhammad Amin aştarxoniylardan Subhonqulixon hukmronligi davrida saroydan çetlaştirilgan. Keyinroq Ubaydullaxon II saroyida boş munşiy, ya'ni davlat yozişmalari bilan şuğullanuvçi kotiblarning boşliği bölib xizmat qilgan. U xonning safarlarida hamroh bölgan va zamonasining bilimdon kişilaridan biri sifatida nom qozongan. Rusça Vikipediyaga köra, u Buxoroda tuğilgan va boşlanğiç ta'limni şu şaharda olgan.
«Ubaydullanoma»
13ÖzME'ga köra, «Ubaydullanoma» 1716-yildan keyin yozilgan va Buxoro xonligining 18-asr birinçi çoragidagi tarixiga bağişlangan. Asar muqaddima, 80 bob va xotimadan iborat. Unda Ubaydullaxon hukmronligi yillaridagi ijtimoiy-siyosiy va madaniy hayot hikoya qilinadi: davlat tuzilişi, yer egaligi, iqtisodiy islohotlar (jumladan, 1708-yilgi pul islohoti), xonning Balx, Termiz, Hisori Şodmon va Şahrisabz hokimlarining özboşimçaligiga qarşi kuraşi va hokimiyatni markazlaştiriş siyosati, nihoyat, uning öldirilişi bayon etilgan. Ubaydullaxon ölimidan keyin islohotlar töxtatilgan, mahalliy beklar va hokimlarning özboşimçaligi kuçaygan, xonlikning katta qismida Qöqon xonligi vujudga kelgan.
Asarda Abdulazizxon va Subhonqulixon davrlariga oid qisqa ma'lumotlar, xonlikdagi unvon, daraja va mansablar, turkiy qavm va uruğlar haqida nodir xabarlar ham bor. Xotimada muallifning zamondoşlari — Sayido Nasafiy kabi şoirlar, olimlar va qozilar haqida ma'lumot berilgan. Rusça Vikipediyaga köra, «Ubaydullanoma» buxorolik tarixçi Muhammad Yusufning «Muqimxoniy tarixi» asarining davomi hisoblanadi va unda bir paytlar yagona bölgan özbek davlatining parçalana boşlagani aks etgan.
Qölyozmalari va naşri
13ÖzME'ga köra, asarning Toşkent, Duşanbe va Sankt-Peterburgda saqlanayotgan 10 dan ortiq qölyozma nusxasi ma'lum. Uni A. Semyonov töla rus tiliga tarjima qilgan va bu tarjima 1957-yilda Toşkentda çop etilgan. «Ubaydullanoma» 17-asr oxiri va 18-asr boşlaridagi Buxoro xonligi siyosiy tarixini örganişda muhim manba sanaladi.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Mir Muhammad Amin Buxoriy // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/4083 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAMir Muhammad Amin Buxoriy. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/4083
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/4083
Zamondoşlari
Manbalar
2 ta manba- 1Rusça Vikipediya: Мир Мухаммед Амин-и Бухариru.wikipedia.org
- 2ÖzME, 5-jild, 588–589-b.manbaa.uz · ÖzME, 5-jild, 588–589-b.
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.