Muqaddasiy
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Muqaddasiy, Maqdisiy (töliq ismi Abu Abdulloh Muhammad ibn Ahmad ibn Abubakr al-Muqaddasiy; 946 yoki 947, Quddus — taxminan 1000) — arab geografi va sayyohi. ÖzME'ga köra, u musulmon Şarqining deyarli barça mamlakatlarini kezib çiqqan va «Ahsan at-taqosim fi ma'rifat al-aqolim» («Iqlimlarni bilişda eng yaxşi taqsimot») nomli maşhur geografik asarini yozgan.12
Hayoti
1,3Nisbasi — «al-Muqaddasiy» yoki «al-Maqdisiy» — arablar Quddusni atagan «Bayt al-Muqaddas» nomidan olingan. Inglizça Vikipediyaga köra, uning hayoti haqida ma'lumotlar asosan özi yozgan asardan ma'lum. U Quddusda örta hol oilada tuğilgan; ota tomondan bobosi Akka şahrining dengiz istehkomlarini qurgan, ona tomondan bobosi ham me'mor bölgan. Asaridagi qofiyali nasr va şe'riy parçalar uning arab tili va adabiyotidan yaxşi xabardor bölganini körsatadi.
Rusça Vikipediyaga köra, Muqaddasiy 20 yoşida Makkaga haj qilgan va şundan keyin hayotini geografiyaga bağişlaşga qaror qilgan. Inglizça Vikipediyaga köra, birinçi haj 967-yilga töğri keladi. Söngra u islom olamining Andalus, Sind va Seyistondan taşqari deyarli barça ölkalarini kezgan: 978-yilda ikkinçi bor haj qilgan, 984-yilda Xurosonda bölgan va 985-yilda Şerozda asarini yoziş uçun töplagan materiallarini jamlaşga kirişgan.
«Ahsan at-taqosim»
1,3ÖzME'ga köra, Muqaddasiy asarini şaxsiy kuzatişlari va özidan oldingi geograflar asarlarini çuqur örganiş asosida yaratgan. Asarning ikki tahriri ma'lum: birinçisi (986) Somoniylarga, ikkinçisi (989) Fotimiylarga bağişlangan. Kitob muqaddima va ikki qismdan iborat. Uning 14 bobida Arab xalifaligi tarkibiga kirgan viloyatlarning geografik holati, tabiati, yirik şaharlari, me'moriy obidalari, aholisi, xöjaligi, karvon yöllari, urf-odatlari, soliq va jarima turlari hamda maşhur kişilari haqida aniq ma'lumotlar berilgan. Keyingi boblarda Ajam ölkalari — Xuroson, Seyiston va Movarounnahr tasvirlangan.
Inglizça Vikipediyaga köra, Muqaddasiy islom olamini «arablar ölkasi» va «ajamlar ölkasi»ga ajratgan. Birinçisiga Iroq, Yuqori Mesopotamiya, Arabiston, Şom, Misr va Mağrib, ikkinçisiga esa Maşriq (Seyiston, Afğoniston, Xuroson va Movarounnahr), Sind, Kirmon, Fors, Xuziston, Jibol, Daylam va Rihob kiritilgan. Olim öz ona yurti Falastin va Quddusni ayniqsa batafsil tasvirlagan: şaharning tuzilişi, devorlari, köçalari, bozorlari va muqaddas joylari haqida qimmatli ma'lumotlar qoldirgan.
Ahamiyati
1,3ÖzME'ga köra, «Ahsan at-taqosim» örta asrlardagi Şarq mamlakatlari, jumladan Örta Osiyo va Kavkazorti xalqlarining ijtimoiy-iqtisodiy, tarixiy va madaniy hayotiga oid aniq dalillari bilan boşqa geografik asarlardan ajralib turadi va bu ölkalar tarixini örganişda muhim manba hisoblanadi. Inglizça Vikipediyaga köra, fransuz tarixçisi Andre Mikel Muqaddasiyni geografiyani mustaqil fan sifatida tasavvur qilgan birinçi olimlardan biri deb biladi. U Abu Zayd al-Balxiy boşlab bergan «islom atlasi» maktabiga mansub bölgan.
ÖzME'ga köra, asar matni 1877-yilda Leydenda de Guye tomonidan naşr etilgan, keyinroq 1906 va 1967-yillarda qayta çop qilingan.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Muqaddasiy // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/4329 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAMuqaddasiy. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/4329
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/4329
Zamondoşlari
Manbalar
3 ta manba- 1Rusça Vikipediya: Шамсуддин аль-Мукаддасиru.wikipedia.org
- 2Inglizça Vikipediya: Al-Maqdisien.wikipedia.org
- 3ÖzME, 6-jild, 894-b.manbaa.uz · ÖzME, 6-jild, 894-b.
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.