Tavallo

Tavallo (taxallus; haqiqiy ismi Tölagan Xöjamyorov) — jadidçilik harakatiga mansub özbek şoiri va publitsisti. ÖzME'ga köra, u 1883-yilda Toşkentda tuğilgan va 1937-yil 10-noyabrda şu şaharda qatağon qurboni bölgan. Uning şe'riyatida millat, Vatan va ma'rifat ğoyalari markaziy örin egallaydi.1

ÖzME ma'lumotiga köra, Tavallo Toşkentdagi Beklarbegi madrasasida, şuningdek, rus-tuzem maktabida tahsil olgan. Mumtoz özbek va fors şoirlari merosini, arab va fors tillarini mustaqil örgangan. Özbekça Vikipediyaga köra, u Toşkentning Kökça dahasida tuğilgan; yoşligida mol savdosi bilan şuğullangan otasining maslahati bilan Prjevalsk şahrida savdo xizmatçisi bölib işlagan, 1909-yilda otasi vafot etgaç, Toşkentga qaytgan. Şu manbada şoirga sayramlik Yusuf Saryomiy ustozlik qilgani va taxallusni ham u bergani aytiladi.

1918–1919-yillarda Tavallo dastlab Eski şahar, keyin Yangi şahar ijroiya qömitalari tarkibida bölgan. Keyingi yillarda turli xöjalik muassasalarida xizmat qilgan.

ÖzME'ga köra, Tavallo 1905-yildan boşlab «Turkiston viloyatining gazeti», «Sadoi Farğona», «Taraqqiy» kabi naşrlarda şe'r va maqolalar bilan muntazam çiqiş qilgan. 1910-yillardan uning asarlari «Tavallo» taxallusi bilan bosila boşlagan.

1914-yil 30-avgustda u Munavvarqori, Abdulla Avloniy, M. Podşoxöjayev, yozuvçi Said Ahmadning otasi Husanxöja Dadaxöja öğli va boşqa hamfikrlari — jami 12 kişi bilan birga Toşkentda «Naşriyot» şirkatini tuzgan. Bu şirkat kitob çop etiş va tarqatiş bilan şuğullangan. 1915-yildan Tavallo Avloniy taşabbusi bilan tuzilgan «Turon» jamiyati işida faol qatnaşgan. Bu taşkilotlar jadidlarning yangi usul maktablari, matbuot va teatr orqali xalqni ma'rifatga çorlaş harakatining bir qismi edi.

Şoirning hayotligida naşr etilgan yagona töplami — «Ravnaq ul-islom» (1916). ÖzME'ga köra, unga 70 ta şe'r kiritilgan; töplam an'anaviy aruz vaznida yozilgan va turkiy birlik hamda islom qadriyatlari ruhi bilan suğorilgan. Tavallo şe'rlarida millat va Vatan taqdiri haqidagi fikrlar ayniqsa keng yoritilgan; «Yordam etmak kuni yetdi siza Turon ahli...» misrasi bilan boşlanadigan şe'ri bunga misol böla oladi. Özbekça Vikipediyaga köra, töplam 1993-yilda adabiyotşunos Begali Qosimovning söz boşi va izohlari bilan qayta naşr etilgan.

ÖzME'ga köra, Tavallo 1937-yil 14-avgustda hibsga olingan. Unga «Turon», «Milliy ittihod» kabi taşkilotlarga a'zolik va şe'rlarida millatçilik ğoyalarini tarğib qiliş ayblari qöyilgan. 1937-yil 10-noyabrda NKVD qoşidagi «uçlik» qarori bilan otib taşlangan. Oradan öttiz yildan ortiq vaqt ötib, 1968-yil 18-oktabrda u reabilitatsiya qilingan, ya'ni aybsiz deb topilgan.