Şerşoh Suriy
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Şerşoh Suriy (Şerxon Sur; asl ismi Farid) — afğonlarning Suriylar sulolasi asosçisi, 1540–1545-yillarda Şimoliy Hindistonni boşqargan hukmdor. ÖzME'ga köra, u 1472-yilda tuğilgan va 1545-yilda vafot etgan. Inglizça Vikipediyada tuğilgan yili bahsli ekani — 1472 yoki 1486 — va vafoti 1545-yil 22-may deb körsatiladi. U Zahiriddin Muhammad Boburning öğli Humoyunni mağlub etib, Boburiylarni bir muddat Hindistondan siqib çiqargan va qisqa hukmronligi davomida köplab islohotlar ötkazgan.1
Kelib çiqişi va yuksaliş
13ÖzME'ga köra, Lödiylar sulolasi (1451–1526) davrida Şerşohning bobosi va otasi Hindistonga köçib kelgan va hukmdorlarga sodiq xizmatlari evaziga katta yer-mulk egasiga aylangan. Inglizça Vikipediyaga köra, Şerşoh Bihardagi Sasaram şahrida tuğilgan, puştun afğonlarning Sur qabilasiga mansub bölgan, yoşligida Jaunpurda tahsil olgan va otasining yer-mulklarini boşqarib, adolatli soliq tartibi bilan nom qozongan. Şu manbaga köra, «Şer» (arslon) laqabini u yoşligida Bihar hokimiga taşlangan yölbarsni öldirgani uçun olgan.
ÖzME ma'lumotiga köra, Şerşoh bir muddat Bobur xizmatida ham bölgan. Söngra Bihar hukmdoriga xizmat qilib, asta-sekin hokimiyatni qölga olgan va 1533-yilda Şerxon nomi bilan Bihar hokimiga aylangan. U afğonlar orasida obröyini oşirib, ularni öz atrofiga birlaştirgan.
Humoyun bilan kuraş va taxtga çiqiş
13ÖzME'ga köra, Bobur 1526-yilda Hindistonni bosib olgan bölsa-da, mahalliy roja va afğon zodagonlari hali töla böysunmagan edi. Bobur vafotidan keyin Humoyunga qarşi kuraş kuçaygan. Şerxon 1539-yilda Çausa va 1540-yilda Kannauj yaqinidagi janglarda Humoyunni yengib, Şerşoh nomi bilan taxtga ötirgan. Inglizça Vikipediyaga köra, undan avval, 1538-yilda u Bengaliya sultonligini ham egallagan, poytaxt sifatida Dehlini tanlagan va keyinroq Panjob, Malva, Marvar, Mevar va Bundelxandni böysundirgan.
ÖzME'ga köra, Şerşoh 1545-yilda rajputlarning Kalinjar qal'asini qamal qilayotgan paytda halok bölgan. Uning ölimidan söng Şimoliy Hindistonda özaro nizolar kuçaygan; inglizça Vikipediyaga köra, saltanat ğalayonlarga botib, oxir-oqibat yana Boburiylar qöliga ötgan.
Islohotlari
13ÖzME'ga köra, Şerşoh qisqa hukmronligi davomida yer soliği va moliya sohasida muhim islohotlar ötkazgan, keng kölamda yöl va şaharlar qurdirgan, savdoni rivojlantirgan, ma'muriy tizimni qayta tuzgan. U hindular bilan tinç-totuv yaşaş siyosatini yoqlagan. Ensiklopediyaga köra, bu islohotlarning bir qismi uning vafotidan keyin bekor qilingan.
Inglizça Vikipediyaga köra, Şerşoh birinçi bölib «rupiya» deb ataluvçi kumuş tangani zarb ettirgan, poçta aloqasini yölga qöygan va Bengaliyadagi Çittagongdan Kobulgaça çöziladigan, Grand Trunk Road nomi bilan maşhur savdo yölini kengaytirgan. Şu manbaga köra, uning ma'muriy va harbiy yangiliklari keyinroq Akbar davridagi Boburiylar davlati boşqaruviga asos bölgan, şu sababli Şerşoh Hindiston tarixidagi eng qobiliyatli ma'muriy hukmdorlardan biri hisoblanadi. U Patna şahrini qayta tiklagani ham qayd etiladi.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Şerşoh Suriy // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/4442 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAŞerşoh Suriy. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/4442
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/4442
Zamondoşlari
Manbalar
2 ta manba- 1Inglizça Vikipediya: Şer Şah Surien.wikipedia.org
- 2ÖzME, 10-jild, 118–119-b.manbaa.uz · ÖzME, 10-jild, 118–119-b.
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.