Faxriddin Ali Safiy
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Faxriddin Ali Safiy (taxallusi Safiy; 1463-yil 11-fevral, Sabzavor — 1532, Hirot) — temuriylar va undan keyingi davrda yaşagan tarixçi, faylasuf, voiz va tarjimon; naqşbandiya tariqati şayxlarining hayotiga bağişlangan «Raşahot ayn al-hayot» asari bilan maşhur. U Hirotning taniqli voizi va adibi Husayn Voiz Koşifiyning öğli. Özbekça Vikipediya uning vafotini 1532–1534-yillar oraliğiga qöyadi.1
Hayoti
13ÖzME'ga köra, Ali Safiy beş yoşligida, 1468-yilda oilasi bilan Hirotga köçib kelgan. Özbekça Vikipediyaga köra, ilk saboqni otasidan olgan. 1484-yilda u Qarşida Xoja Ahror bilan ilk bor uçraşgan va tört oy uning xizmatida bölgan. 1487-yilda Samarqandga kelib, sakkiz oy şayxning yonida yaşab, kotiblik qilgan; Xoja Ahrordan eşitganlarini muntazam yozib borgan. Bu yozuvlar keyinçalik uning asosiy asariga manba bölib xizmat qilgan.
Xoja Ahror vafotidan keyin Ali Safiy Hirotga qaytib, Husayn Boyqaro saroyiga xizmatga kirgan va otasi kabi uning voizi bölgan. Özbekça Vikipediyaga köra, Hirot şayboniylar qöliga ötgaç, u bir yilga yaqin zindonda yotgan, söng Gurjistonga ketgan; şahar safaviylar hukmronligiga ötgandan keyin yana qaytib, voizlikni davom ettirgan. Şu manbaga köra, Alişer Navoiy «Majolis un-nafois» tazkirasida uni darveşsifat, kamtar yigit sifatida tilga olib, Xoja Ahror suhbatiga erişganini qayd etgan va şe'ridan namuna keltirgan.
Asarlari
13ÖzME'ga köra, Ali Safiy fors tilida önga yaqin asar yozgan. Ular orasida «Raşahot ayn al-hayot» («Obi hayot tomçilari»), «Latoif ut-tavoif» (1996-yilda Toşkentda «Latofatnoma» nomi bilan çiqqan), «Anis ul-orifin fil-mavoiz» («Donolarning nutq paytidagi yöldoşi»), «Hirz ul-amon min fitan iz-zamon» («Zamon fitnalaridan saqlovçi tumor»), «Kaşf ul-asror» («Sirlar kaşfi») hamda «Mahmud va Ayoz» lirik dostoni bor. U Şahobiddin Suhravardiyning «Uyun al-haqoiq va izoh at-taroiq» asarini arabçadan forsçaga ögirgan.
«Raşahot»
131503-yilda yozilgan «Raşahot» Tasavvuf tarixi böyiça eng muhim manbalardan biri hisoblanadi. ÖzME'ga köra, unda Xoja Ahrorning hayoti va faoliyati batafsil yoritilgan, şuningdek Movarounnahr va Xurosonda yaşagan yuzlab şayxlarning, ayniqsa Buxoroning yetti piri deb ataluvçi xojagon mutasavviflarining tarjimai hollari berilgan. Asarda 15-asr Movarounnahrining ijtimoiy-iqtisodiy, siyosiy va madaniy hayotiga oid qimmatli ma'lumotlar bor.
Kitob debaça, muqaddima, uç bob va xotimadan tuzilgan. ÖzME'ga köra, u fors tilida Hindistonda (1890, 1897, 1906) va Toşkentda (1911) bosilgan, arab (1852, 1889) va turk (1888) tillariga tarjima qilingan. Xorazmlik domla Xudoybergan ibn Bekmuhammad 1879-yilda asarni eski özbek tiliga ögirgan; bu tarjimani şarqşunoslar Mahmud Hasaniy va Bahriddin Umrzoq 2003–2004-yillarda Toşkentda naşr etgan. Asarning 50 dan ortiq qölyozma nusxasi Özbekiston Fanlar akademiyasi Şarqşunoslik institutida saqlanadi.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Faxriddin Ali Safiy // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/3786 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAFaxriddin Ali Safiy. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/3786
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/3786
Zamondoşlari
Manbalar
2 ta manba- 1Özbekça Vikipediya: Faxriddin Ali Safiyuz.wikipedia.org
- 2ÖzME, 9-jild, 78–79-b.manbaa.uz · ÖzME, 9-jild, 78–79-b.
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.