Suyunçxöjaxon
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Suyunçxöjaxon (Suyunçakxon, Suyunçik sulton; taxminan 1452–1525) — şayboniylar sulolasidan bölgan hukmdor, 1503–1525-yillarda Toşkent xoni. ÖzME'ga köra, u Abulxayrxon va Mirzo Uluğbekning qizi Robiya Sulton begimning öğli bölgan. Rusça Vikipediya uning tuğilgan yilini 1454 deb körsatadi va asl ismini Abu Nasr Kamoliddin Sevinçbek deb keltiradi. Uning nomi Toşkentning madaniy hayoti bilan ham boğliq: rusça Vikipediyaga köra, Suyunçxöjaxon va uning avlodlari davrida özbek tilining adabiy hayotdagi örni kuçaygan, Toşkent esa ziyolilarni öziga tortuvçi markazga aylangan.1
Kelib çiqişi
13Rusça Vikipediyaga köra, Özbek ulusining asosçisi Abulxayrxonning ön bir öğli bölgan, Suyunçxöjaxon ulardan töqqizinçisi edi. Uning onasi orqali temuriylarga qarindoşligi bor edi; Köçkunçixon esa uning tuğişgan akasi hisoblanadi.
Siyosiy faoliyati
13ÖzME ma'lumotiga köra, Suyunçxöjaxon Özbek ulusida hukmronlik uçun şayboniylarning Örusxon, Kirayxon va Jonibek bilan olib borgan kuraşida qatnaşgan, keyin Şayboniyxon bilan birga Movarounnahrni egallaşda faol iştirok etgan. Şayboniyxon Samarqandni poytaxt qilib, Turkistonni Köçkunçixonga, Toşkentni esa Suyunçxöjaxonga bergan. ÖzME Xoja Abulbaqoning «Jome' al-maqomot» asariga tayanib yozişiça, şayboniylar Toşkentni qamal qilganda şahar mudofaasiga Xoja Tohir rahbarlik qilgan, ammo oxir-oqibat Toşkent Suyunçxöjaxon qöliga ötgan. Uning Sulton Saidxon bilan Toşkent uçun olib borgan kuraşi aholiga köp kulfat keltirgan.
1509-yilda Şayboniyxon Qozoq xonligiga qarşi yuriş qilganda Suyunçxöjaxon Toşkentdan 13 ming kişilik qöşin bilan yordamga kelgan. ÖzME'ga köra, tarixçi Ruzbexon Isfahoniy bu qöşinning jipsligi va jangovarligini alohida ta'kidlagan.
Sulola boşliği
13ÖzME'ga köra, 1510-yilda Şayboniyxon halok bölgaç, şayboniy sultonlar Samarqanddagi Bibixonim masjidida Suyunçxöjaxonga qasamyod qilib, uni sulola boşliği deb e'lon qilgan. U qarindoşlariga Şayboniyxon tortib olgan mulklarni qaytarib bergan, biroq sulola içidagi birlik tiklanmagan va şu yiliyoq yoşi uluğ Köçkunçixon xon etib saylangan. Rusça Vikipediyaga köra, Suyunçxöjaxon 1511–1512-yillarda Buxoro xonligida ham hukmronlik qilgan. 1511–1514-yillarda u şayboniylarning Zahiriddin Muhammad Bobur va Sulton Saidxonga qarşi kuraşlarida qatnaşgan.
Merosi
13ÖzME'ga köra, Suyunçxöjaxonning esdaliklari Mahmud ibn Usmon Köhistoniyning «Tarixi Abulxayrxoniy» asariga asos bölgan. U 1525-yilda Toşkentda vafot etgan, qabri şahardagi Baroqxon madrasasida joylaşgan.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Suyunçxöjaxon // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/3955 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APASuyunçxöjaxon. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/3955
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/3955
Zamondoşlari
Manbalar
2 ta manba- 1Rusça Vikipediya: Суюнчходжа-ханru.wikipedia.org
- 2ÖzME, 8-jild, 782–783-b.manbaa.uz · ÖzME, 8-jild, 782–783-b.
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.