Muxtor Umarxonoviç Avezov
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Muxtor Umarxonoviç Avezov (qozoqça Muxtar Omarxanuli Äuezov; 1897–1961) — qozoq yozuvçisi, dramaturg va adabiyotşunos olim. ÖzME'ga köra, u 1946-yilda Qozoğiston Fanlar akademiyasining akademigi bölgan, 1952-yilda filologiya fanlari doktori ilmiy darajasini olgan. Rusça Vikipediyaga köra, uning tört kitobdan iborat «Abay yöli» romani «Jahon adabiyoti kutubxonasi» turkumiga kiritilgan, yozuvçi Lenin va Stalin mukofotlari bilan taqdirlangan.1
Hayoti
13Avezov 1897-yil 28-sentabrda hozirgi Şarqiy Qozoğistonning Abay tumanida — Rusça Vikipediyaga köra, Çingiztov hududida — tuğilgan. Rusça Vikipediyaga köra, u ota-onasidan erta ayrilgan. ÖzME'ga köra, Semipalatinskdagi madrasada va beş sinfli rus maktabida öqigan, 1917-yilda öqituvçilar seminariyasini tamomlagan.
Rusça Vikipediyaga köra, 1920-yillar boşida u Semipalatinsk va Orenburgda davlat lavozimlarida işlagan, 1922-yilda esa «millatçilik» ayblovi bilan partiyadan çiqarilgan va Toşkentga kelib, Örta Osiyo universitetiga erkin tinglovçi bölib kirgan. ÖzME'ga köra, Toşkentda yaşagan yillarida u qozoq naşriyoti çiqargan «Çölpon» jurnalida faol qatnaşgan, bu yerda uning «Kundoşlar» pyesasi, hikoyalari va maqolalari bosilgan. ÖzME Avezov Abdulla Qodiriy romanlaridan kuçli ilhom olganini ham qayd etadi. Keyin u Leningrad universitetini tugatgan va 1928-yilda Toşkentda aspiranturada öqigan.
Rusça Vikipediyaga köra, 1930-yilda yozuvçi hibsga olinib, ikki yarim yil qamoqda bölgan, keyinroq ham bir neça marta mafkuraviy tanqid va ta'qiblarga uçragan; ÖzME ham uning köp yillari şöro mafkuraçilarining tazyiqi ostida ötganini yozadi. U ijod bilan birga 30 yildan ortiq Olmaota pedagogika instituti, Qozoğiston va Moskva universitetlarida dars bergan. Avezov 1961-yil 27-iyunda Moskvada vafot etgan.
Dramaturgiyasi
13ÖzME'ga köra, Avezov qozoq dramaturgiyasining asosçilaridan biri. Uning ilk pyesasi «Enlik — Kebek» 1917-yilda Abay ovulida qöyilgan. 1926-yil 13-yanvarda ilk qozoq milliy teatri aynan şu asar bilan oçilgan; bu teatr hozir Avezov nomidagi Qozoğiston davlat akademik drama teatri deb ataladi. Uning keyingi dramatik asarlari ham qozoq teatrining rivojiga katta hissa qöşgan.
«Abay yöli»
13Yozuvçining eng yirik asari — buyuk qozoq şoiri Abay hayotiga bağişlangan «Abay» va «Abay yöli» romanlaridan iborat epopeya. ÖzME'ga köra, unda qozoq xalqining 19-asrdagi ziddiyatlarga töla hayoti tasvirlanib, Abayning qozoq daştidagi jaholatni yengib, mutafakkir va insonparvar şoir darajasiga kötarilişi körsatilgan. Rusça Vikipediyaga köra, birinçi kitob 1942-yilda çiqqan, 1949-yilda yozuvçi Stalin mukofotini olgan, 1954-yilda tetralogiyaning uçinçi kitobi yakunlangan. «Abay yöli» Zumrad Orifjonova tarjimasida özbek tiliga ögirilgan.
ÖzME'ga köra, Janubiy Qozoğiston çorvadorlari haqidagi «Ravnaq» va 1920-yillardagi oçarçilik voqealarini aks ettirgan «Oğir sinov» romanlari yozuvçi vafotidan keyin bosilgan.
Ilmiy faoliyati
13Avezov turkiy xalqlar adabiyoti va oğzaki ijodi böyiça köplab tadqiqotlar yaratgan. ÖzME'ga köra, u «Er Tarğin», «Alpomiş» va «Manas» dostonlarini örgangan. Rusça Vikipediyaga köra, 1933-yilda u Abay şe'rlarining birinçi töliq töplamini naşr ettirgan.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Muxtor Umarxonoviç Avezov // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/3610 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAMuxtor Umarxonoviç Avezov. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/3610
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/3610
Zamondoşlari
Manbalar
2 ta manba- 1Rusça Vikipediya: Ауэзов, Мухтар Омархановичru.wikipedia.org
- 2ÖzME, 1-jild, 84-b.manbaa.uz · ÖzME, 1-jild, 84-b.
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.