Şohmalik
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Şohmalik, töliq ismi amir Ğiyosiddin Şohmalik (vafoti 1426) — Temuriylar davrining taniqli harbiy va davlat arbobi, avval Amir Temur, söngra Şohrux Mirzo xizmatida bölgan amir. Umrining sönggi yillarida u Xorazm hokimi bölgan. Tuğilgan yili manbalarda saqlanmagan. ÖzME'ga köra, u 1426-yil 21-yanvarda Xorazmda vafot etgan va Maşhadda dafn qilingan.1
Amir Temur xizmatida
13ÖzME ma'lumotiga köra, Şohmalikni Amir Temur yoşligidan öz tarbiyasiga olgan va unga harbiy işni örgatgan. Şarafuddin Ali Yazdiyning «Zafarnoma» asarida uning nomi ilk bor Temurning beş yillik yurişi davomida — 1393-yilda Takrit qal'asini egallaş voqealari bayonida qöşin boşliği sifatida tilga olinadi. Muhammad Sulton Hurmuz viloyatini zabt etiş uçun yuborilganda, Şohmalik bu laşkar tarkibida mingtalik qöşin qismi — hazoraga qömondonlik qilgan.
Hindistonga yuriş paytida u laşkarning turli qismlarida tuman sardori bölib xizmat qilgan. Yetti yillik yuriş davomida Şohmalik Sohibqironning eng işonçli amirlaridan biriga aylangan; usmonli sulton Boyazid bilan bölgan jangda u nomdor nöyon sifatida qöşinning markaziy qismiga — qölga tayinlangan.
1405-yilda Amir Temur Ötrorda vafot etganda Şohmalik uning yonida bölgan va hukmdorning sönggi vasiyatlarini, jumladan Pirmuhammadni valiahd etib tayinlaş haqidagi vasiyatini öz quloği bilan eşitgan. Keyin u Temurning jasadi solingan tobutni, uning oila a'zolari va nevaralarini Ötrordan Samarqandga olib kelişga boşçilik qilgan.
Şohrux xizmatida
13Temur vafotidan söng Samarqand taxtini Xalil Sulton egallagaç, Şohmalik Şohruxning yoş öğillari — Uluğbek va Ibrohim Sultonni olib, avval Buxoroga, söngra Xurosonga, Şohrux huzuriga ketgan. ÖzME'ga köra, Şohrux 1409–1410-yillarda Movarounnahrni töla nazoratga olgaç, uni Uluğbekka suyurğol qilib bergan, ammo şahzoda hali yoş bölgani uçun davlat işlarini yuritişni Şohmalikka topşirgan. Bu tadbir Uluğbekka yoqmaganini sezgan Şohrux taxminan 1411–1412-yillarda amirni Xurosonga qaytarib olgan.
Keyingi yillarda Şohmalik Şohrux buyruği bilan Xuroson, Mozandaron, Movarounnahr va Xorazmdagi harbiy yurişlarda, isyonlarni bostirişda qatnaşgan. ÖzME'ga köra, 1412–1413-yillarda Şohrux Xorazmni unga butunlay — «darbasta» suyurğol sifatida bergan. Xorazm hokimi bölgaç ham u Şohruxning ğarbiy viloyatlarga qilgan yurişlarida iştirok etgan.
Diplomatik va bunyodkorlik faoliyati
13Şohmalik Temuriylar davlatining taşqi aloqalarida ham ma'lum rol öynagan. ÖzME'ga köra, 1419–1422-yillarda Temuriylar saroyidan Xitoyga yuborilgan katta elçilik tarkibida Xorazmdan uning Örduvon ismli elçisi ham bölgan.
Abdurazzoq Samarqandiyning «Matlai sa'dayn» asarida yozilişiça, Amir Temur amirning sadoqatli xizmatlarini yuqori baholab, unga köplab yerlarni suyurğol tarzida in'om etgan. Şohmalik öz mulklarida madrasa, xonaqoh, masjid, rabot va hovuzlar qurdirgan, ularning ta'minoti uçun ekinzorlar barpo etib, vaqf mulklari ajratgan.
Amir vafot etgaç, jasadi Xorazmdan Maşhadga olib kelinib, Imom Rizo qabri yonida özi qurdirgan maqbaraga dafn etilgan.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Şohmalik // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/3549 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAŞohmalik. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/3549
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/3549
Manbalar
2 ta manba- 1Özbekça Vikipediya: Şohmalikuz.wikipedia.org
- 2ÖzME, 10-jild, 215–216-b.manbaa.uz · ÖzME, 10-jild, 215–216-b.
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.