Şohruxbiy
SaqlaşBoşqa nomlari: Şahrukh Biy
Öqiş: 2 daqiqa
Şohruxbiy (Şohrux, Şohruxxon) — Farğona vodiysida keyinçalik Qöqon xonligi deb atalgan davlatning asosçisi. U özbeklarning Ming uruği vakili bölib, 1709-yildan 1721-yilgaça hukmronlik qilgan.
Hayoti
13Şohruxbiyning tuğilgan yili haqida manbalar bir xil fikrda emas: özbekça Vikipediyada taxminan 1680 yoki 1681-yil, rus tilidagi Vikipediyada esa 1680-yil körsatilgan. Vafoti sanasi ham turliça berilgan: özbekça va inglizça maqolalarda 1721-yil, rusça maqolada 1721 yoki 1722-yil.
17-asr oxiri — 18-asr boşlarida Farğona vodiysi Buxoro xonligi tarkibida edi. Rusça maqolaga köra, Abulfayzxon (1711–1747) davrida markaziy hokimiyat zaiflaşib, siyosiy nizolar kuçaygan. Bunday şaroitda vodiyda çingiziylar emas, özbeklarning Ming uruği vakillari boşçiligidagi yangi sulola hokimiyatga keldi. Rusça maqolada Şohruxbiy dastlab Abulfayzxon bergan otaliq unvoniga ega bölgani aytiladi.
Hokimiyatga kelişi
13Hokimiyatga keliş tafsilotlari haqida turli ma'lumotlar mavjud. Özbekça Vikipediyada Henry Hoyle Howorthning 1880-yillardagi yozuvlariga tayanib, Şohruxbiy qaynotasini öldirib hokimiyatni egallagani aytiladi. Boşqa ma'lumotga köra, 1709-yilda Ming sulolasi vakillari alohida beklik tuzgan din peşvolarini hokimiyatdan ağdarib, öz qabilasidan bölgan, harbiy qobiliyatli va jismonan kuçli Şohruxbiyni hukmdor etib tayinlagan.
Şohruxbiy 1709-yilda xonlikning Buxoro xonligidan mustaqilligini e'lon qilgan. Özbekça maqolada uning odamlari ikki soy oraliğidagi joyni tanlab, u yerda ark va saroy qurgani, Qöqon poytaxt etilgani yozilgan. Rusça maqolada esa yangi davlatning poytaxti vaqtinça Tepaqörğon bölgani, u yerda qal'a, bozor va yangi mahallalar qurilgani aytiladi.
„Oltin beşik“ afsonasi
13Özbekça maqolaga köra, hukmdor böliş uçun Çingiz yoki Afrosiyob avlodidan böliş zarur hisoblangan, Şohruxbiy esa bu avlodlardan emas edi. Şu sababli saroy kişilari „Oltin beşik“ afsonasini töqigan. Unga köra, Zahiriddin Muhammad Bobur Kobulga ketayotib, Farğonada tuğilgan çaqaloğini oltin beşikka solib qoldirgan; bola özbek qabilalari orasida voyaga yetgan va Şohruxbiy şu bolaning avlodidan hisoblangan.
Davlat hududi va boşqaruvi
13Özbekça maqolaga köra, dastlabki yillarda davlat tarkibiga Qöqondan taşqari Namangan, Marğilon, Konibodom va Isfara kirgan. Inglizça maqola Marğilon, Namangan va Isfaraning qöşilganini tasdiqlaydi. Rusça maqolada Qöqon, Isfara, Yaypan, Çodak, Çust va Namangan zikr etilgan.
Rusça maqolaga köra, Şohruxbiy davrida Ubaydulla xöja boş vazir, Nuriddin xöja razvedka xizmati boşliği, Akbar xöja qöşin qömondoni etib tayinlangan. Bu xöjalar sulolasining dastlabki ma'muriyatda katta rol öynaganini körsatadi.
Vafoti
13Özbekça maqolada Şohruxbiy 12 yil hokimiyat tepasida turib, 1721-yilda vafot etgani yozilgan. Rusça maqolada esa u 1721-yilda amirlar guruhlari örtasidagi nizolar natijasida öldirilgani aytiladi. Undan Abdurahimbiy, Abdukarimbiy va Şodibiy ismli uç öğil qolgan; hokimiyatni tönğiç öğli Abdurahimbiy oldi.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Şohruxbiy // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/1472 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAŞohruxbiy. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/1472
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/1472
Zamondoşlari
Manbalar
1 ta manba- 1Wikidata: Q4521373wikidata.org · 5 ta fakt manbasi
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.