Turob Töla

Turob Töla (taxallusi; asl familiyasi Tölaxöjayev; 1918-yil 24-dekabr — 1990-yil) — özbek şoiri, dramaturg, kinossenariynavis va tarjimon. ÖzME'ga köra, u hozirgi Janubiy Qozoğistondagi Turbat qişloğida tuğilgan va 1990-yil 20-aprelda Toşkentda vafot etgan; rusça Vikipediyada tuğilgan joyi Çimkent viloyatidagi Turğaç deb berilgan. 1967-yilda Özbekistonda xizmat körsatgan san'at arbobi, 1988-yilda Özbekiston xalq şoiri unvonini olgan. Rusça Vikipediyaga köra, Toşkentdagi Çiğatoy qabristoniga dafn etilgan.12

ÖzME'ga köra, Turob Töla 1934–1938-yillarda Toşkent teatr bilim yurtida, 1938–1941-yillarda Toşkent pedagogika institutining til va adabiyot fakultetida öqigan. Uning ilk faoliyati matbuot va radio bilan boğliq: «Yoş leninçi» gazetasida adabiy xodim, radioeşittiriş qömitasida muharrir va diktor, «Qizil Özbekiston» tahririyatida adabiy kotib, davlat naşriyotida muharrir bölgan.

1957-yildan u kino sohasiga ötgan. ÖzME'ga köra, 1957–1962-yillarda «Özbekfilm» kinostudiyasining ssenariy bölimiga rahbarlik qilgan, keyin Kinoçilar uyuşmasida kotib, Madaniyat vazirligining san'at işlari boşqarmasi boşliği (1967–1976), Hamza nomidagi teatr direktori (1977–1979) lavozimlarida işlagan. Umrining sönggi önyilligida Yozuvçilar uyuşmasining Toşkent viloyati bölimi va adabiyotni tarğib qiliş markazini boşqargan.

ÖzME'ga köra, şoirning birinçi kitobi — «Şe'rlar» 1939-yilda bosilgan. Undan keyin «Tabassum», «Şodligim», «Muborakbod», «Baxt tongotari», «Qanotlan, qöşiqlarim», «Oromijon», «Gulyor», «Oftob nayzada» kabi töplamlari çiqqan. Turob Töla lirik şe'r, ballada va dostonlar yozgan, ammo eng samarali janri qöşiq bölgan. «Döppi tikdim», «Sumbula», «Hayo bilan», «Köçalar», «Sartaroş qöşiği» kabi şe'rlari keng tarqalgan qöşiqlarga aylangan; özbekça Vikipediyaga köra, «Döppi tikdim» qöşiği «Maftuningman» filmida yangragan.

Dostonlarida — «Hamiyat», «Şahlo», «Zamon hukmi», «Suyuk momo», «Tramvayda topilgan daftar» — zamondoşlarining mehnat va hayotini tasvirlaş bilan birga ötmiş voqealariga ham murojaat qilgan.

Şoir «Qizbuloq» va «Quvvai qahqaha» pyesalarini yozgan. ÖzME'ga köra, Fridrix Şillerning «Mariya Styuart» tragediyasini tarjima qilgaç, Nodirabegim taqdiriga bağişlangan «Quvvai qahqaha» dramasini qayta işlab, «Nodirabegim» nomi bilan sahnaga çiqargan; asar Hamza, Muqimiy nomidagi va boşqa teatrlarda qöyilgan.

U mavjud adabiy asarlarni sahnaga moslaştirişda ham faol bölgan: Çingiz Aytmatovning «Momo yer» qissasi asosida musiqali drama, Oybekning «Qutluğ qon» romani asosida «Zulmatdan ziyo» opera librettosi, Hamid Olimjon dostoni asosida «Oygul va Baxtiyor» şe'riy dramasi, «Malikai ayyor» xalq dostoni asosida opera librettosi yaratgan. Ğulom Zafariyning «Halima» musiqali dramasini qayta tiklagan, «Samarqand afsonasi» baleti librettosini yozgan. «Maftuningman» (1958) va Mixail Melkumov bilan birga yozilgan «Furqat» (1960) filmlari, «Şaşmaqom» videofilmi ssenariylari ham unga tegişli.

Turob Töla Şekspirning «Qiyiq qizning quyilişi» komediyasini, Puşkin, Lermontov, Nekrasov, Şevçenko, Tuqay va Muqonov asarlarini özbek tiliga ögirgan; rusça Vikipediya Rabindranat Tagor va Ivan Krilovni ham qayd etadi. U zamondoş adib va san'atkorlar haqida adabiy portret va xotiralar yozgan («Nafosat», «Kamalak»).

Rusça Vikipediyaga köra, qizi Muhabbat Tölaxöjayeva — san'atşunos va teatr tanqidçisi, öğli Nozim Tölaxöjayev — kinorejissyor. Toşkentdagi Beşyoğoç köçasi 2011-yilgaça Turob Töla nomi bilan atalgan.